در ادامه می‌فرماید: وَ اَقْطَعُ مُغْتَرٍّ مَعْذِرَةً. در میان مغرورهایی که عذرهایی می‌آورند، هیچ مغروری به اندازه انسان در اینجا، عذرش بریده و قطع نشده. خیلی عجیب است! حضرت در اینجا روی این آیه بسیار تکیه می‌کند که مبادا این آیه بهانه‌ای برای غرور و گریز از عمل قرار بگیرد.

لَقَدْ اَبْرَحَ جَهالَةً بِنَفْسِهِ[١] (یعنی: اَعْجَبَ جَهالَةً بِنَفْسِهِ). می‌فرماید: این شخص به نفس خودش از روی جهالت اعجاب کرده. یعنی این، اسمش اتکاء به کرم خداست ولی اگر باطنش را بشکافی، یک خودخواهی است، چرا؟ (دلیلش خیلی واضح است) چون به همین آدمی که این حرف را می‌زند می‌گوییم[٢] : آیا کرم خدا اختصاص به تو دارد یا برای همه گناهکاران عالم است؟ اگر بگوید :

کرم خدا برای همه مردم عالم است چون خدا با همه نسبت متساوی دارد، می‌گوییم: پس پیغمبران آمده‌اند که چه بگویند؟! بهشتی هست، جهنمی هست، راه سعادتی و راه شقاوتی هست؛ در این صورت کرم خدا همه را یک جا می‌شوید. و اگر بگوید: اختصاص به بعضی دارد، پس در واقع این غرور به کرم خدا نیست بلکه به خودت مغروری ولی به این نام و با این تعبیر آن را بیان می‌کنی. قسمتهای مربوط به این آیه خیلی زیاد است که چون فرصت نیست، من بعضی از اینها را برای شما می‌خوانم.

غرور دنیا

در اینجا حضرت راجع به دنیا و غرور دنیا یک فصل صحبت می‌کنند؛ چون یکی دیگر از لغزشگاهها و بهانه‌ها مسئله غرور دنیاست. گاهی انسان می‌گوید «کرم خدا» و به بهانه کرم خدا غرور پیدا می‌کند و گاهی حرف دیگری می‌زند، می‌گوید: «دنیاست و دنیا آدم را گول می‌زند، من که تقصیری ندارم.» امیرمؤمنین می‌فرماید: این حرف که دنیا انسان را گول می‌زند، دروغ است، بلکه خود انسان گول می‌خورد بدون اینکه دنیا او را گول زده باشد[٣] .

حالا ببینیم چه فرقی است بین این که دنیا آدم را گول بزند، و این که دنیا گول نزند ولی آدم گول بخورد. مثل این است[٤] که مردی به خواستگاری زنی برود. یک وقت این زن او را گول

[١] . این قسمت باز معنی دیگری می‌فهماند.

[٢] . با منطق با او حرف می‌زنیم.

[٣] . امیرالمؤمنین این مطلب را در یك جای دیگر هم (كلمات قصار) فرموده‌اند.

[٤] . خود حضرت هم بیان می‌كند، البته این مَثل به این تعبیر را من عرض می‌كنم.