مثال ساده‌تری عرض می‌کنم. فرض کنید شخصی طبیب قلب است. شما می‌آیید می‌گویید این شخص بهترین طبیب قلب ایران است. ممکن است حرف شما درست باشد. من قبول نمی‌کنم، می‌گویم خیر، بهترین طبیب قلب ایران او نیست شخص دیگری است. حرف من در اینجا یک اشتباه است و احیانآ دچار خسارتی می‌شوم، برای اینکه اگر خودم این بیماری را پیدا کنم به جای اینکه به بهترین طبیب مراجعه کنم به طبیب درجه دوم مراجعه می‌کنم. اما در عین حال این مسئله به جهان‌بینی من ارتباط ندارد، جزء معارف نیست.

ارزش معارف برای انسان :

١. ارزش عملی

مسئله بعد این است: حالا آن چیزهایی که ما می‌گوییم معارف، یعنی بینشها، معرفتها و شناختهایی که تصدیق و تکذیب کردن آنها چهره جهان را در نظر انسان تغییر می‌دهد، اینها چقدر باید برای انسان ارزش داشته باشد؟ دو گونه ارزش دارد. یک ارزشش این است که تأثیر کلی روی عمل انسان و روی سمت یابی و جهت یابی انسان می‌گذارد. عالم را در آن قیافه دیدن یک نوع اثر در عمل انسان و در انتخاب راه انسان می‌گذارد، عالم را به آن چهره دیگر دیدن نوع دیگر اثر می‌گذارد. پس یک ارزش آن ارزش عملی است که اصلا خط مشی انسان را تغییر می‌دهد. مثالی برایتان عرض کنم :

در نهج‌البلاغه جمله‌ای هست که ابتدا ممکن است انسان آن را یک جمله اخلاقی ساده تلقی کند ولی همین کلمه را شما از جنبه معارفی، شناختی و بینش جهانی بسنجید. می‌فرماید : لایزْهِدَنَّک فِی الْمَعْروفِ مَنْ لا یشْکرُهُ لَک، فَقَدْ یشْکرُک عَلَیهِ مَنْ لا یسْتَمْتِعُ بِشَیءٍ مِنْهُ وَ قَدْ تُدْرِک مِنْ شُکرِ الشّاکرِ أکثَرَ مِمّا أضاعَ الْکافِرُ، وَ اللهُ یحِبُّ الْـمُحْسِنینَ[١] . اگر به کسی نیکی کردی و او نیکی تو را به نیکی پاسخ نگفت، تو به او نیکی کردی او در عوض به تو نیکی نکرد و احیانآ به جای نیکی بدی کرد، این سبب نشود که تو در نیکی کردن بی رغبت شوی و میل به نیکی کردن از تو گرفته شود، بگویی ای آقا! این دنیا یک دنیایی است! به هر کسی خوبی می‌کنی به تو بدی می‌کند، بهتر این است که به کسی خوبی نکنی. نه، هیچ وقت این طور فکر نکنید. امکان ندارد که نیکی پاسخ نداشته باشد، منتها تو نباید انتظار داشته باشی که به هر کس که نیکی می‌کنی از همان نیکی پاسخ بگیری. اشتباهت این است. تو نیکی کن بدون آنکه چشمداشت از آن کسی که به او نیکی می‌کنی داشته باشی. بعد می‌بینی یک کسی که تو اصلا به او نیکی نکرده‌ای به تو نیکی می‌کند،

[١] . حكمت ٢٠٤.