حال که این مطلب معلوم شد، می‌آییم سراغ عالم آخرت. هر کسی به هر کمالی که باید برسد در دنیا باید برسد، دیگر در عالم آخرت جای کسب و پیش رفتن نیست. آن کسی که به بهشت رفته است لذت بردن چشم او ]حدی ندارد.[ آنجا دیگر مسئله محدودیت نیست که مثلا اگر چشم ما بخواهد اشیاء را ببیند گوشمان عقب می‌ماند، دلمان عقب می‌ماند، فکرمان عقب می‌ماند، چون دیگر همه به فعلیت رسیده‌اند در حدی که ]تلاش کرده‌اند. [آنجا دنیای عمل و تکامل نیست و دنیای فعلیت محض است. اگر دنیای عمل و تکامل می‌بود آنجا هم تکلیفی برای انسان برقرار می‌کردند. آنجا چشم هر چه بیشتر بتواند ببیند کمال است، گوش هر چه بیشتر بتواند بشنود کمال است، ذائقه هر چه بیشتر بتواند لذت ببرد کمال است، امر جنسی هر اندازه که بیشتر بتواند ]اعمال شود [کمال است. آنجا ]فعالیت زیاد[ اینها نقص نیست و صحبتِ این نیست که به حق دیگران تجاوز می‌شود. آنجا هر کسی حقش آنقدر ]است که نهایت ندارد، [دنیا نیست که محدودیت باشد و بخواهند تقسیم کنند که به تو این قدر می‌رسد و از این بیشتر نمی‌رسد، مثل اینکه می‌گویند ثروت دنیا یک ثروت محدودی است، باید تقسیم کنند که به همه برسد. در سوره نحل می‌خوانیم: لَهُمْ فیها ما یشاؤنَ[١] آنجا به اراده افراد بستگی دارد، عالم لایتناهی است: وَ جَنَّةٍ عَرْضُهَا السَّمواتُ وَ الاَْرْضُ[٢] پهنای بهشت از تمام آسمانها و زمین بیشتر است. برای یک نفر آنچه بخواهد هست، چرا آنجا ]استفاده زیاد از این مواهب[ نقص باشد؟ بله، ممکن است برخی افراد که غیر از دیدن و شنیدن و مانند آن از چیز دیگر لذت نمی‌برند بگویند خدا ما را به بهشت ببرد، دیگر آنجا لم بدهیم و هر کاری بکنیم. ولی آدمی که جز لم دادن چیزی سرش نشود اساسآ به بهشت نمی‌رود. آدمی که از عالم معنا خبری ندارد و یک حیوان از دنیا رفته است، او اصلا به بهشت نمی‌رود، حداکثر این است که به جهنم نرود اگر خیلی آدم خوبی باشد.

در سوره لا اُقْسِمُ قبل از این سوره خواندیم[٣] که: کلّا بَلْ تُحِبّونَ الْعاجِلَةَ. وَ تَذَرونَ الاْخِرَةَ[٤] .

شما فقط دنیا و نه آخرت را دوست دارید (محدودیت) یعنی از آخرت اطلاع ندارید و به آن وارد نیستید. این است گناه بزرگ. ای انسان آیا دیدِ تو باید محدود به دنیا باشد؟! و حب و خواستت

[١] . نحل / ٣١.

[٢] . آل عمران / ١٣٣.

[٣] . مطلبی بسیار عالی بود، در آیات این سوره هم بعد می‌خوانیم.

[٤] . قیامة / ٢٠ و ٢١.