این خبر دادن از قبیل خبردادنهای دنیایی است؟ یعنی می‌آیند برایش با زبانی بازگو می‌کنند؟ فرشته‌ای، مَلَکی می‌آید برایش قرائت و نقل می‌کند؟ آیات دیگر این مطلب را تفسیر کرده است.

چگونگی خبردادن از اعمال انسان

در بعضی از آیات، مثل سوره اِذا زُلْزِلَت، ما می‌بینیم که مطلب به این صورت آمده است؛ در آنجا می‌فرماید : یوْمَئِذٍ یصْدُرُ النّاسُ اَشْتاتاً لِیرَوْا اَعْمالَهُمْ. فَمَنْ یعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ خَیراً یرَهُ. وَ مَنْ یعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ شَرّاً یرَهُ[١] . در آن روز مردم صدور پیدا می‌کنند، بیرون می‌آیند برای اینکه اعمالشان به آنها ارائه داده شود. مردم به نمایشگاه اعمالشان برده می‌شوند. مردم را می‌برند و خود اعمالشان را به آنها نشان می‌دهند ؛ هر کس به اندازه وزن ذره‌ای کار نیک کرده باشد، در آن نمایشگاه عمل، کار نیک خود را می‌بیند؛ هر کسی هم به اندازه ذره‌ای کار بد کرده است، باز در آن نمایشگاه عمل، کار بد خودش را می‌بیند.

بعضی آیات دیگر ]به صورت دیگر بیان کرده‌اند[ مثل آیاتی که در سوره مبارکه اسراء (سوره بنی اسرائیل) است. می‌فرماید: وَ کلَّ اِنْسانٍ اَلْزَمْناهُ طائِرَهُ فی عُنُقِهِ وَ نُخْرِجُ لَهُ یوْمَ الْقِیمَةِ کتاباً یلْقیهُ مَنْشوراً. اِقْرَأْ کتابَک کفی بِنَفْسِک الْیوْمَ عَلَیک حَسیباً[٢] . اعمال هر کسی را ملازم گردن خودش قرار داده‌ایم و در روز قیامت کتابی، نوشته‌ای بیرون می‌آوریم، هر کسی آن نوشته را نشر شده و باز شده می‌بیند و به او گفته می‌شود کتاب خود و در واقع نوشته خود، آنچه را که در طول عمر کرده‌ای و نوشته‌ای بخوان. احتیاج نیست کسی دیگر برای تو بخواند و به حساب تو رسیدگی کند، خودت کافی هستی که به حساب خودت برسی.

همچنین در سوره یس می‌فرماید: اَلْیوْمَ نَخْتِمُ عَلی اَفْواهِهِمْ وَ تُکلِّمُنا اَیدیهِمْ وَ تَشْهَدُ اَرْجُلُهُمْ بِما کانوا یکسِبونَ[٣] . به دهانها و زبانها مهر می‌زنیم. دیگر این زبان و این دهان حرفی نمی‌زند. این دهان و زبان نیست که بخواهد از خودش دفاع کند و حرفی درباره خودش بزند. به اعضا و جوارح می‌گوییم خودتان حرفهایتان را بزنید. دست آنچه کرده است می‌گوید، پوست آنچه کرده است می‌گوید، تمام ذرات وجود انسان به سخن در می‌آیند و تمام سرگذشت خود را بیان می‌کنند چون تمام سرگذشت انسان در وجود او ثبت است .

معلوم می‌شود که ینَبَّؤُا الاِْنْسانُ یوْمَئِذٍ بِما قَدَّمَ وَ اَخَّرَ به معنای این نیست که مثلاً کسی بیاید در مقابل انسان بایستد، مثل آنجایی که نماینده دادستان می‌آید ادعانامه صادر می‌کند که جنابعالی

[١] .زلزال / ٦ ـ ٨ .

[٢] .اسراء / ١٣ و ١٤.

[٣] .یس / ٦٥.