در آخرش جمله‌ای دارد که می‌فرماید: وَ کنّا نُکذِّبُ بِیوْمِ الدّینِ که مضمون این جمله‌ها با مضمون آنچه در سوره مبارکه ماعون آمده است (اَرَاَیتَ الَّذی یکذِّبُ بِالدّینِ. فَذلِک الَّذی یدُعُّ الْیتیمَ. وَ لایحُضُّ عَلی طَعامِ الْمِسْکینِ. فَوَیلٌ لِلْمُصَلّینَ. اَلّذینَ هُمْ عَنْ صَلوتِهِمْ ساهونَ. اَلَّذینَ هُمْ یراءونَ. وَ یمْنَعونَ الْماعونَ)[١] یکی می‌شود و در آنجا هم مقصود از«کسانی که قیامت را تکذیب می‌کنند» این نیست که منکر قیامت‌اند بلکه کسانی که عملاً کارشان کار منکر قیامت است ولو به لفظ می‌گویند ما قیامت را قبول داریم. به زبان می‌آورند ولی عملشان عمل قبول کننده قیامت نیست.

حق نماز

خیلی افراد نماز می‌خوانند. در آنجا نمی‌فرماید: فَوَیلٌ لِمَنْ لَمْ یصَلِّ، می‌فرماید : فَوَیلٌ لِلْمُصَلّینَ. اَلَّذینَ هُمْ عَنْ صَلوتِهِمْ ساهونَ. وای به حال گروهی از نمازگزارانی که از نماز خود غافلند. اینجا هم « لَمْ نَک مِنَ الْمُصَلّینَ» منحصر نیست به کسانی که نماز نمی‌خواندند؛ بلکه می‌گویند ما در زمره نماز گزاران نبودیم. تیپ نمازگزاران تیپی هستند که حق نماز را ]ادا می‌کنند.[ نماز به گردن انسان حق دارد. یکی از حقوق نماز احترام نماز است که نقطه مقابلش می‌شود استخفاف نماز یعنی سبک شمردن نماز، اینکه انسان نماز را سبک بشمارد، می‌خواند و سبک می‌شمارد و به شکل امری که خیلی مهم نیست تلقی می‌کند. این «مهم نیست» انسان را ـکه نمازخوان هست ـ از زمره نمازگزاران خارج می‌کند، یعنی به صورت یک آدمی در می‌آید که همان نمازش در روز قیامت دشمن و خصمش خواهد بود، چون دائماً نماز را تحقیر و استخفاف می‌کرده و به شأنش بی‌اعتنایی می‌کرده است.

این حدیث معروف را مکرر شنیده‌اید، در داستان راستان هم ذکر کرده‌ایم که ابوبصیر[٢] می‌گوید: من بعد از وفات حضرت صادق (سلام الله علیه) به منزل ایشان رفتم برای اینکه به امّ حمیده همسر ایشان تسلیت بگویم. چشمش به من افتاد. او گریه کرد و من گریه کردم. بعد این خانم فرمود: نبودی، وقت وفات امام یک حادثه عجیبی رخ داد. گفتم: چه؟ گفت: حادثه این بود که آن لحظات که امام در حال احتضار بود و گاهی چشمهایش روی هم می‌رفت و حالت اِغماء مانند داشت و گاهی به هوش می‌آمد فرمود: فوراً بروید همه نزدیکان، خویشان و اقربای مرا در اینجا جمع کنید. ما به عجله رفتیم همه را جمع کردیم. همین که همه در اتاق جمع شدند، امام چشمهایش را باز کرد، رو کرد به اینها و فرمود: لَنْ تَنالَ شَفاعَتُنا مُسْتَخِفّاً بِالصَّلاةِ. این جمله را گفت و از دنیا

[١] .ماعون / ١ ـ ٧.

[٢] .ابو بصیر اعمی و كور است و از اصحاب بسیار با جلالت و یار با وفای امام است.