مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥٩٢ - طرح سه اشکال

برای ماهیت: یکی اینکه ذات ماهیت را اعتبار کنید و هیچ چیز با آن اعتبار نکنید حتی خود لابشرطیت را که یک نوع اعتبار است. سه تای دیگر را هم که ذکر کردیم.

پس ماهیت بجای سه اعتبار چهار اعتبار دارد [١].

این حرفی است که تقریباً از لابلای حرفهای مرحوم آقا علی مدرس زنوزی بیرون میآید. تقریباً این حرف را ایشان زده است و حرفشان هم حرف بدی است [٢].

این حرف ایشان، اشکال دومی است که در اینجا وارد شده است.

اشکال سوم این است که اگر ما مقسمی داشته باشیم و اقسامی (مثلًا سه قسم.

استاد: نه، واقعاً در عرض یکدیگر قرار میگیرند. مثلًا اگر ما باشیم و فرض کنیم که شارع یا مقننی میخواهد حکمی کند. این شارع گاهی انسان را موضوع قرار میدهد؛ نه انسان مطلق را و نه انسان مقید را؛ حتی این مقدار اعتبار هم که چنین انسانی عالم باشد یا نباشد نمیکند؛ فقط انسان را اعتبار میکند.

- این حکم دارد یا ندارد؟ این که حکم ندارد.

استاد: فعلًا به این کاری نداریم ولی به هر حال قابل اعتبار است. اولًا حکم هم دارد. به فرض حکم نداشتن هم باز قابل اعتبار است. یک وقت هم انسان را با قید اطلاقش اعتبار میکند. یک وقت هم انسان را با قید وجود علم، و یک وقت با قید عدم علم اعتبار میکند. پس چهار جور اعتبار دارد نه سه جور اعتبار.

استاد: آقا علی اصلًا مقسم را ماهیت میگیرد. این غیر از حرف آقای بروجردی است.

ایشان اصلًا مقسم را «اعتبار» میداند و سه اعتبار هم بیشتر نمیداند و میگوید مقسم اصلًا ماهیت نیست، از اول اشتباه کردهاند که گفتهاند ماهیت سه قسم است، ماهیت سه قسم نیست، اعتبار سه قسم است؛ در این صورت اشکالات از ریشه قطع میشود. ولی مرحوم آقا علی حرف حکما را که ماهیت بر چند قسم است قبول دارد ولی میگوید ماهیت بجای سه قسم چهار قسم میشود.

- اگر یک وقت کسی بگوید که انسان را باید احترام کرد و منظورش انسان مطلق باشد، آن وقت انسان عالم را نمیتوانیم احترام کنیم و یا آن جاهل را نمیتوانیم احترام کنیم؟.

استاد: چرا، [میتوانیم].

- پس این مقسم است که در هر دو هم هست.

استاد: این مقسم برای هر دو نیست. انسان مطلق بر حسب مصداق شامل این و شامل آن هست. از حرفهایی که بعداً میزنم و حتی همین الآن میخواهم بگویم جواب حرف شما بهتر داده میشود.