جواب سادهای که به این مطلب دادهاند همین است که گفتهاند: اینجا فرق است میان لابشرطی که قسم است و لابشرطی که مقسم است. ما ماهیت را که تقسیم میکنیم میگوییم یا بشرط شیء است (بشرط آن قید)، یا بشرط لا است (یعنی بشرط عدم آن قید) و یا لابشرط است، مطلق است، یعنی اعم است از اینکه آن قید باشد یا نباشد. «اعم است» یعنی خواه باشد و خواه نباشد؛ معنای مطلق این است که عمومیت دارد، هم شامل این است و هم شامل آن. پس لابشرطی که ما قسم قرار دادیم، خود این، یک نوع مقید است ولی مقید به چیست؟ مقید به لابشرطیت است، مقید است به ارسال و سریان. پس خود این امری مقید به اطلاق است [١]. وقتی شما.

[١].- این حرف معنی دارد؟.

استاد: بله.

- اگر بخواهد مطلق باقی بماند چطور؟.

استاد: ما دو جور مطلق داریم: یکی ذات ماهیت و دیگر ماهیت به قید اطلاق. آنجا که شما ماهیت مقید را در نظر میگیرید در آنجا چیست؟ ماهیت مقید مگر غیر از ماهیت با قید است؟ آیا آنجا ماهیت مطلق است با قید و یا ماهیت است با قید؟.

- ماهیت مطلق.

استاد: نه، ماهیت مطلق با قید باشد که تناقض است. ماهیت مطلق یعنی، چه این قید باشد چه نباشد. وقتی بگویید با قید، پس اطلاق چه شد؟.

- بله.

استاد: پس معلوم شد «ماهیت» با «ماهیت مطلق» دوتاست. شما میگویید مثلًا انسان عالم. ما الآن یک انسان عالم داریم و یک انسان غیرعالم داریم. در «انسان عالم» آن مقسم ما که «انسان» است هست یا نیست؟.

- هست.

استاد: هست به ضمیمه علم. در انسان غیرعالم آیا آن انسان هست به ضمیمه جهل و عدم علم یا نه؟ بله، هست. اما اگر از شما بپرسند در انسان عالم آیا انسان مطلق است بعلاوه علم؟.

- اگر ما مطلق را آمادگی برای پذیرش قید بدانیم، بله انسان مطلق است.

استاد: نه، مطلق که معنایش این نیست؛ مطلق معنایش این است که چه آن قید باشد و چه نباشد، یعنی عام، یعنی اعم. وقتی میگوییم «مطلق» یعنی اینکه چه این قید باشد و چه نباشد. آیا این انسانی که همراه عالم و در ضمنِ انسان عالم است، انسان مطلق است؟.

- بعد از اینکه قید عالم اضافه شد یا قبل از اینکه اضافه شود؟.

استاد: بعد از اینکه اضافه شد.

- در این صورت انسان عالم است و مقید است.

استاد: مطلق نیست؟.

- بعد از اینکه این قید اضافه شد، نه.

استاد: پس این [یعنی انسان مطلق] مقسم نیست، چون وقتی که قید هم اضافه شود مقسم در آن [یعنی در قسم] هست. مقسم نمیتواند وقتی قید اضافه شد از قسم بیرون برود.

مقسم آن است که وقتی قید آمد بازهم [در قسم] هست. آن چیزی که وقتی به آن قید زدی [از قسم] بیرون میرود آن که مقسم نیست، آن قسیم این قسم است نه مقسم آن، ضد و قسیم است با آن.