اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٨٨ - مقدّمه دوّم آيا معناى اطلاق چيست؟

٢- اشكال حلّى: اصولًا لحاظ سريان در ارتباط با ماهيت، غير معقول است، زيرا ملاكى براى آن وجود ندارد. براى بيان اين مطلب، آيه شريفه «أحَلَّ اللّهُ البيعَ» را مورد بحث قرار مى‌دهيم. [١] بعضى از اصوليين‌ معتقدند مفرد معرّف به «ال» مانند جمع محلّى به «ال» به دلالت وضعى دلالت بر عموم مى‌كند. طبق اين معنا آيه شريفه «أحَلَّ اللّهُ البيعَ» مصداق مطلق نخواهد بود بلكه مصداق عام خواهد بود. ولى محقّقين از اصوليين‌ عقيده دارند مفرد معرف به «ال» دلالت بر عموم ندارد بلكه اين «ال» براى تعريف جنس است. يعنى فقط لفظ را معرفه مى‌كند اما تعريف آن در ارتباط با ماهيت و جنس است. بنابراين مبنا وقتى «البيع» در آيه شريفه به عنوان يك ماهيت مطلق محكوم به حلّيت شد و حلّيت آن‌هم وضعى بود [٢] نه تكليفى، بايد ببينيم آيا موضوع له كلمه بيع چيست؟ همان‌طور كه كلمه انسان براى ماهيت انسان- كه عبارت از جنس و فصل است- وضع شده، كلمه بيع هم براى ماهيت بيع وضع شده است. [٣] در ماهيت، حتى عنوان وجود هم دخالت ندارد. كسى نمى‌تواند در جنس يا فصل ماهيت، وجود را اخذ كند. فقط در مورد خداوند متعال است كه ماهيت و وجود يكسان هستند ولى در ممكنات بين ماهيت و وجود مغايرت تحقّق دارد. البته مغايرت به معناى منافات نيست بلكه به معناى اثنينيّت است، يعنى ماهيتْ چيزى و وجودْ چيز ديگرى است. به همين‌

[١]- با توجه به اين كه اطلاق در «أعتق الرقبة» اطلاق بدلى است، مثال «أحَلَّ اللّهُ البيعَ» را مطرح كرديم كه شمولى و روشن‌تر است.

[٢]- به اين معنا كه خداوند بيع را امضا كرده و حكم به صحت آن نموده است.

[٣]- كارى نداريم به اين كه انسان يك واقعيت تكوينى و بيع واقعيتى اعتبارى است، زيرا چنين چيزى ربطى به بحث ما ندارد.