اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٣٨٩ - اشكال بر مرحوم آخوند و صاحب فصول رحمه الله

راه حل مرحوم آخوند: ايشان مى‌فرمايد: با توجه به دو مطلب مسلم، مى‌توانيم راه حلى پيدا كنيم: ١- اين گونه نيست كه روزه روز عاشورا- مانند روزه عيدين- باطل باشد، بلكه اگر كسى روز عاشورا روزه بگيرد و شرايط روزه را مراعات كند، عبادت صحيح انجام داده كه حد اقل آن رجحان و استحباب است. نمى‌شود كسى عبادت صحيح انجام داده باشد و عمل او رجحان و استحباب نداشته باشد. ٢- ائمه اطهار عليهم السلام و بزرگان دين ما مداومت بر ترك روزه عاشورا داشته‌اند. در اينجا اين سؤال پيش مى‌آيد كه چگونه ائمه عليهم السلام مداومت بر ترك يك عبادت مستحب و صحيح داشته‌اند؟ مرحوم آخوند براى حل اين اشكال مى‌فرمايد: روزه روز عاشورا از ناحيه فعلش- كه عبارت از عنوان صوم و وجود طبيعت صوم است- امرى راجح و مشتمل بر مصلحتى است كه آن مصلحت موجب شده تا امر استحبابى به آن تعلق بگيرد. ولى از ناحيه تركش عنوانى وجود دارد كه نه تنها رجحان دارد بلكه رجحانش بيش از رجحانى است كه در ناحيه فعل وجود دارد. البته اين رجحان در خود ترك نيست بلكه رجحان، به جهت عنوان ديگر- يعنى مخالفت با بنى اميه- مى‌باشد. بنى اميه، روز عاشورا را به عنوان روز پيروزى خود مى‌دانستند و به شكرانه اين پيروزى، آن روز را روزه مى‌گرفتند. اين عنوانى كه در ارتباط با ترك وجود دارد، يا متحد با ترك صوم است و يا ملازمى است كه از ترك صوم جدا نمى‌شود. مرحوم آخوند مى‌فرمايد: چنين موردى همانند دو مستحب متزاحم است. اگر دو مستحب با هم تزاحم كنند و قابل جمع نباشند، چنانچه در يك رديف باشند، انسان مخير است و اگر يكى بر ديگرى ترجيح داشته باشد، معمولًا انسان همان جانب ارجح را انتخاب مى‌كند هرچند اگر غير ارجح را اختيار كرد، استحباب آن باقى است و اگر عبادت باشد به صورت صحيح واقع مى‌شود. در اينجا هم همين‌طور است و خصوصيتى كه در اينجا وجود دارد اين است كه طرفين استحباب عبارت از فعل و