اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٢٤٠ - ٢- راه حلّ مرحوم نائينى

مفيد باشد، اطلاق متعلّق «لا تشرب الخمر»- در ارتباط با حيثيت مورد بحث ما- مى‌باشد. [١] اشكال بر مرحوم آخوند: كلام ايشان فقط در ارتباط با آن دسته از نواهى كارساز است كه متعلّق آنها از اين جهت- مورد بحث ما- اطلاق داشته باشد و نمى‌تواند مسئله را در ارتباط با همه نواهى حلّ كند.

٢- راه حلّ مرحوم نائينى‌

ايشان مى‌فرمايد: همان‌طوركه متعلّق امر در بعضى از اوامر به صورت عام استغراقى است كه نتيجه آن انحلال و تعدّد تكليف- به حسب تعدّد افراد عام- و ثبوت موافقت و مخالفت براى هر تكليف است، در باب نواهى هم مى‌توان همين معنا را پياده كرد. توضيح: در باب اوامر بعضى از تكاليف به عام استغراقى تعلّق مى‌گيرد و در ارتباط با امر، موافقت‌ها و مخالفت‌هاى متعدّد مطرح است. مثلًا متعلّق امر در «أكرم كلّ عالم» عبارت از «اكرام هر عالمى به نحو عام استغراقى» است. و در حقيقت، «أكرم كلّ عالم»- به تعداد افراد عالم- به اوامر و تكاليف متعدّدى انحلال پيدا مى‌كند. گويا مولا از اوّل گفته است: «أكرم زيداً العالم، أكرم عمراً العالم، أكرم بكراً العالم و ...». در اين صورت هر تكليفى مستقل بوده و داراى موافقت و مخالفت مخصوص به خود است. اگر مكلّف، زيد عالم را اكرام نكرد، امر متعلّق به آن- به جهت عصيان- ساقط مى‌شود ولى ساير امرهاى ديگر به قوّت خود باقى است. اگر بكر عالم را اكرام كرد، امر متعلّق به آن- به جهت موافقت- ساقط مى‌شود ولى در عين حال ساير اوامر به قوّت خودش باقى است. مرحوم نائينى مى‌فرمايد: همين معنا را در باب نواهى هم پياده كرده مى‌گوييم:

[١]- كفاية الاصول، ج ١، ص ٢٣٣