اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ١٩٢ - احتمال اوّل مكلّف در واجب كفائى، مجموع مكلّفين- من حيث المجموع- مى باشند،

بررسى احتمال اول: «مجموع من حيث المجموع» وقتى در مقابل «جميع» قرار گيرد سه احتمال در آن جريان دارد: ١- مقصود از «مجموع من حيث المجموع» همان «جميع» باشد، يعنى هركدام از مكلّفين، مأموريت داشته باشد كه اين عمل را انجام دهند. در اين صورت، فرقى بين واجب كفائى و واجب عينى وجود نخواهد داشت، علاوه بر اين در بعضى از موارد واجب كفائى- مثل دفن ميّت- امكان ندارد كه همه مكلّفين نقش داشته باشند. ٢- مقصود از «مجموع من حيث المجموع»، اين باشد كه تكليف از دايره مجموع خارج نيست ولى ضرورتى ندارد كه همه آنان در انجام اين تكليف نقش داشته باشند.

بلكه اگر بعضى از آنان اقدام به انجام دادن آن نمودند كفايت مى‌كند. اين احتمال در حقيقت به همان «صرف الوجود» ى كه مرحوم نائينى مطرح كرده برگشت مى‌كند. [١] معناى صرف الوجود [٢] اين است كه غرض مولا به وجود اين طبيعت تعلّق گرفته است. حال اگر يك فرد تحقق پيدا كند، غرض مولا حاصل شده است و اگرچند فرد با يكديگر هم تحقق پيدا كنند، غرض مولا حاصل شده است. حتى اگر جميع افراد در آن واحد تحقّق پيدا كنند، غرض مولا حاصل شده است، البته نه به لحاظ حصول همه افراد، بلكه به لحاظ اين كه صِرف الوجود در خارج تحقّق پيدا كرده است. بنا بر اين فرض، مكلّفين بايد به دفن ميّت جامه عمل بپوشانند، خواه يك نفر از آنان اقدام كند يا بيش از يك نفر. درهرصورت، غرض مولا حاصل شده است.

[١]- كلام مرحوم نائينى در احتمال چهارم پيرامون واجب كفائى مطرح خواهد شد.

[٢]- «صرف الوجود» در مقابل وجود سارى و وجود عام و شامل است. «وجود سارى» وجودى است كه در جميع مصاديق طبيعت جريان دارد ولى «صرف الوجود» چيزى است كه وجود طبيعت با آن تحقّق پيدا مى‌كند. كه با تحقّق يك فرد، يا چند فرد و حتّى همه افراد هم سازگار است ولى متقوّم به همه افراد نيست بلكه حتّى با يك فرد از طبيعت هم سازگار است.