اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ١٢٦ - بررسى كلام مرحوم نائينى

اين بهترين فرعى است كه مرحوم نائينى مطرح كرده و فروع ديگر، اهميت چندانى ندارند. لذا اگر ما بتوانيم اين فرع را جواب دهيم، در واقع كلام ايشان را جواب داده‌ايم.

بررسى كلام مرحوم نائينى:

قبل از بررسى كلام ايشان بايد توجّه داشت كه آنچه در اينجا به عنوان فرع فقهى مطرح مى‌شود بايد همه شرايط مسأله مورد بحث ما را داشته باشد. اين شرايط عبارتند از: ١- اجتماع اين دو واجب در آنِ واحد ممكن نباشد، و الّا از محلّ بحث ما خارج مى‌شود. [١] ٢- واجب دوّم، مشروط به شرطى باشد كه آن شرطْ تأخّر رتبى از واجب اوّل داشته باشد نه تأخّر زمانى. و الّا از محلّ بحث ما خارج است. ما با مثال‌هاى زيادى برخورد مى‌كنيم كه در ابتداى امر ممكن است كسى خيال كند كه مسأله ترتب در كار است. مثلًا كسى كه معصيت مى‌كند امر به صلاة را بايد فوراً توبه نمايد. بنابراين وجوب توبه، مشروط به تحقّق معصيت در خارج است. در حالى كه كسى نمى‌تواند در اينجا مسأله ترتب را مطرح كند، زيرا امر به صلاة و امر به توبه در يك زمان نيستند. عصيان امر به صلاة هنگامى تحقق پيدا مى‌كند كه وقت نماز گذشته باشد و مكلّف اقدام به انجام آن نكرده باشد. در حالى كه با گذشتن وقت، امر «أقيموا الصلاة» به سبب‌

[١]- مثل اين كه در آنِ واحد بتواند هم ازاله را انجام دهد و هم صلاة را.