تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٢٣٤ - تفسير ابيات

نبشتن آن غلام قصهء شكايت نقصان اجرى سوى پادشاه ( جذبة من جذبات الحق خير من عبادة الثقلين ) [١]

((١٥٦٢)) در گذر ز اين قصه واگو ز آن غلام كو به شه رقعه فرستاد و پيام
((١٥٦٣)) رقعهء پر جنگ و پر مستى و كين مى فرستند پيش شاه نازنين
((١٥٦٤)) كالبد نامه است اندر وى نگر هست لايق شاه را آن گه ببر
((١٥٦٥)) گوشهء رو نامه را بگشا بخوان بين كه حرفش هست در خورد شهان
((١٥٦٦)) گر نباشد در خور آن را پاره كن نامهء ديگر نويس و چاره كن
((١٥٦٧)) ليك فتح نامهء تن زب مدان ور نه هر كس سرّ دل ديدى عيان
((١٥٦٨)) نامه بگشادن چو دشوار است و صعب كار مردان است نى طفلان كعب

[١] جملهء فوق ( جذبة من جذبات الحق خير من عبادة الثقلين ) ( جذبه‌اى از جذبات الهى بهتر است از عبادت جن و انس يا از عبادت همه عالميان ) در هيچ يك از منابع حديثى ديده نمى شود ، بلكه جمله‌اى است كه بعضىها از مشايخ آن را گفته است . آن چه كه در منابع معتبر آمده است ، اين است كه پيغمبر فرمود : ضربة على يوم الخندق افضل من عبادة الثقلين » ( ضربت امير المؤمنين در روز خندق بهتر از عبادت ثقلين است ) . . مضمون حديث فوق چنان كه بعضىها گمان كرده‌اند مخالف عقل و منطق نيست ، زيرا در مباحث گذشته گفتيم كه اخلاص انسان در عملى كه بجاى مى آورد مراتب ضعيف و شديد دارد ، گاهى مرتبهء اخلاص به قدرى شديد و عالى است كه گويى تمام جهان هستى و هر چه كه در آن هست از جلو چشم انجام دهندهء عمل عبور كرده و او همهء آنها را ديده و با نظر به حق از همهء آنها اعراض نموده است ، بنا بر اين يك عمل كوچك ممكن است با اخلاصى عالىتر از همهء هستى صادر شود . و اما اين كه يك عبادت ممكن است از عبادت همهء عالميان والاتر بوده باشد ، بدين جهت است كه اولًا ممكن است آن عبادت زير بناى همهء عبادتها باشد مانند ضربت امير المؤمنين در جنگ خندق كه اسلام را از . نجات داد و ثانياً عظمت عمل به جهت شدت اخلاص ممكن است بىنهايت فوق متناهىها باشد . .