تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٦٦ - ٢ - عامل گرايش به بت پرستى

چنان كه در تفسير جالينوس در بارهء نامگذارى استادان طب و ساير شغلهاى مهم به خدايان مشاهده مى شود . ابو ريحان بيرونى از جالينوس چنين نقل مى كند : - « مردان با فضيلت بسبب مهارت و استادى كه در صنايع و معالجات به دست آورده بودند ، شايسته ورود در جملهء خدايان گشته‌اند . از آن جمله اسكولابيوس و ديونسيوس در گذشته دو انسان بودند ، سپس بمقام خدايى رسيدند ، زيرا اولى به مردم طب را تعليم كرد و دومى صنعت انگور كارى را . . . » [١] همچنين به جهت شدت و عمق گرايش به يك موضوع و تعظيم آن ، عوامل بالاترى را بايد در نظر گرفت . در آن چه كه از بت پرستان اعراب بر مى آيد اين عامل ديده مى شود . به طور مثال - قبيلهء نزار در هنگام بجا آوردن اعمال مكه با اين جملات لبيك مى گفتند :
لبيك اللَّهم لبيك ، لبيك لا شريك لك الا شريك هو لك تملكه و ما ملك پروردگارا ، دعوت و دستور ترا اجابت مى كنيم ، اجابت مى كنيم ، شريكى براى تو وجود ندارد مگر شريكى كه آن هم براى تست ، تو او را و هر چه را او مالك است ، مالك مى باشى .
و مقصودشان از شريك بت مورد پرستششان بوده است ، معلوم است كه پرستش يك موجود به عنوان شريك زير دست خيلى بالاتر و عميقتر از محبت و تعظيم طبيعى و معمولى است كه يونانيان در باره اسكولابيوس و ديونسيوس اظهار مى كردند همچنين بنا بنقل كلبى ، حارث متصدى كعبه وقتى كه براى معالجه به شام سفر كرد در آن جا ديد كه اهل شام به بتها عبادت مى كنند ، وقتى كه علت پرستش آنها را پرسيد ، پاسخ دادند كه ما از اين بتها باران و پيروزى بر دشمن مى طلبيم ، حارث به آنان گفت از اين بتها بما هم بدهيد ، و مقدارى از آنها را گرفت و آورد و در پيرامون كعبه نصب كرد . از اين داستان هم معلوم مى شود كه بتها روى عامل سود

[١] الحث على تعلم الصناعات ، جالينوس ، نقل از تحقيق ماللهند ، ص ٢٥ . .