تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٥٧٥ - تفسير ابيات

در پى تعبير آن تو عمرها مى دوى سوى شهان با دها [١] كه بگو اين خواب را تعبير چيست ؟
فرع گفتن اين چنين سر را شكيست
تازه اين خواب با اين ويژگيها كه گفتيم ، اختصاص به عوام مردم دارد ، ولى خواب مردم تكامل يافته بر گزيدگى و خصوصيت والاترى دارد - بلى ، -
پيل بايد تا چو خسبد در شبان خواب بيند خطهء هندوستان
هيچ تا كنون ديده‌ايد خر هندوستان در خواب بيند ؟ زيرا وطن خر هندوستان نيست كه از آن جدا شده باشد . براى ديدن خوابهاى مخصوص به ارواح عالى ، جانى مانند فيل لازم است كه شايستگى آن را داشته باشد كه با جستجوى روزانه هندوستان شبانگاه بسراغ خوابش برود .
شما خيال مى كنيد هر اوباشى مى تواند شايستهء خطاب اذكروا الله باشد ؟ شما گمان مى كنيد هر قلاشى لياقت آن را دارد كه خطاب « ارجعى » پاى او را بكشد و به بارگاه ربوبى جذبش كند ؟ با اين حال نااميد و مايوس مباش ، نخست برو قدرت پيل شدن را در وجودت آماده كن و اگر مى بينى كه قدرت پيل شدن را ندارى در صدد تبديل موجوديت پست خود باش ، برو -
كيميا سازان گردون را ببين بشنو از ميناگران هر دم طنين
بلى ، اگر ديده گان بينايى داشته باشى خواهى ديد :

نقش بندانند در جوّ فلك كار سازانند بهر لى و لك
اگر اى شب كور نگون بخت موجودات ربانى را نمى بينى ، به آن آسيبها و اختلالات روانى بنگر كه دائماً راه ادراكات ترا مى زنند و گياهانى نو بنو از خاك وجودت سر مى كشد . از همين عوامل پنهانى بود كه ابراهيم ادهم در عالم رويا گسترش هندوستانى فيلان را بدون پرده بخواب ديد و زنجيرها را پاره كرد و مملكت و سلطنت را بر هم زد و از ديده ها ناپديد شد . نشان خواب ديدن هندوستان

[١] دها زيركى .