تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٣٦٤ - آيا قضاوت مطابق واقعيات امكان پذير است ؟ و آيا موضوعى را كه جلال الدين در بارهء پيامبر مطرح كرده است با قضاوت قاضيان قابل مقايسه مى باشد ؟

كوشش براى درك واقعيات در پيرامون مورد داورى مى باشد .
در دين مقدس اسلام هم اين كوشش و تلاش مورد دستور قرار گرفته است نه وصول قاضى به واقعيات كه در موارد زيادى امكان پذير نيست لذا كارهاى آن مرد صالح « خضر عليه السلام » براى حضرت موسى شگفت انگيز مى نمود ، با اين كه موضوعات مورد عمل خضر به قضاوت مربوط نبود ، ولى بيرون آوردن واقعيات از پشت پردهء جريانات عادى بود كه مخالف شرع موسى مى نمود ، مانند سوراخ كردن كشتى و كشتن طفل بىگناه .
اما سؤال دوم از آن جهت جوابش منفى است كه پيامبر در بارهء آن مرد هذلى كه به عنوان امير لشكر انتخابش كرده بود از روى قضاوت نبوده بلكه از مقوله نصب يك شخص به منصب لايق بود كه با بينايى پشت پرده‌اى انجام مى داد . و اين مسئله مربوط به قضاوت و فعاليت قانونى قضاوت نيست .
و اما توبيخ قضاوت به جهت ناتوانى آنان از وصول به واقعيات ، در صورتى كه شرايط قضاوت وجود داشته باشد كاملًا بىمورد بوده و در صورت اشتباه قاضى ، حكومت و بيت المال جبران اشتباهش را به عهده مى گيرد .