تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٢٩٠ - شرط تماس با لوح محفوظ تجرد روح و صفاى آن است

از يك كوته بينى اسف انگيز چيز ديگرى نيست .
در روايات مربوطه آمده است كه فرشتگان مى توانند از لوح محفوظ اطلاعى به دست آورند . محدث قمى اين روايت را نقل مى كند :
« . . . فاذا اراد الله ان يطلع الملائكة على غيب له او يرسلهم الى الانبياء بذلك أمرهم بالاطلاع فى اللوح المحفوظ فحفظوا منه ما يودونه الى من ارسلوا إليه و عرفوا منه ما يعملون » [١] ( موقعى كه خداوند بخواهد فرشتگان بيكى از امور غيبى خداوندى آگاه شوند ، يا آن امر غيبى را به پيامبران بفرستد ، به فرشتگان دستور مى دهد كه بلوح محفوظ بنگرند و مطلع شوند و از لوح آن چه را كه بايد به كسى كه باو فرستاده مى شوند ، برسانند حفظ مى كنند و آن چه را كه بايد پيامبران انجام دهند از آن لوح محفوظ در مى يابند ) .
نكتهء مهمى كه در منابع مربوط به لوح محفوظ ديده مى شود اين است كه اين لوح يك حقيقت ما وراى طبيعى محض نيست ، زيرا در اين فرض حتى فرشتگان هم نمى توانستند در آن بنگرند . لذا با نظر به تفسيرى كه ابن عباس و مجاهد گفته‌اند لوح محفوظ شبيه به اثير ( اتر ) مى شود كه جلال الدين هم در گذشته آن را محل يا مركز ثبت حقايق عالم معرفى مى كرد . [ مقصود اتر فيزيكى نيست كه به وسيلهء هويگنس براى تفسير موج بودن نور در دانش فيزيكى استخدام شده بود . ] شرط تماس با لوح محفوظ تجرد روح و صفاى آن است از روايات مربوطه به لوح محفوظ اين مسئله نيز روشن شد كه فرشتگان مى توانند با آن لوح تماس بگيرند و از محتويات آن باندازه‌اى كه خدا بخواهد مطلع شوند و معلوم است كه اين شايستگى براى فرشتگان ناشى از تجرد و صفا و لطافت روحانى آنها است و چون اين تجرد و صفا در آدمى زاد مطابق شهود مستقيم و

[١] سفينه البحار ، ج ٢ ، ص ٥١٦ . .