تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٢٥٥ - افزايش اثر دليل افزايش ذات و كاهش اثر دليل كاهش ذات نيست

صفحه ناقص مى گردد .
آب كه در ليوان ريخته مى شود باعث افزايش وزن ليوان مى گردد . خلاصه در مقابل تغييرات كيفى ، دگرگونى كمى داريم كه نقص و افزايش را به طور مستقيم در دنبال دارد ، و در تغييرات كيفى كاهش و افزايش يا به معناى حذف و انتخاب وجود دارد و يا به معناى كاهش و افزايش مستقيم ، به هر حال مى توان گفت هر تحولى از هر نوع كه باشد ، كاهش يا افزايش را در دنبال دارد .
ولى اين پديده تنها در عالم ماده و ماديات و شئون آن جريان دارد ، نه در موضوعات غير مادى اين كه مى گوييم « نه در موضوعات غير مادى » نه مى خواهيم مجردات محض ما فوق طبيعت را مطرح كنيم ، بلكه مقصود موجودات يا پديده هايى است كه حتى در قلمرو طبيعت شب و روز آنها را مشاهده مى كنيم . به عنوان مثال پديده هاى روانى را درنظر مى گيريم ، با اين كه اين پديده ها در زمينهء مادهء بروز مى كنند ، با اين حال براى روان آدمى نه موجب افزايش مى شوند و نه كاهش .
مثلًا بعد يا وزن روانى كسى كه ميلياردها واحد در حافظه ثبت كرده است [١] با بعد و وزن روانى كسى كه اطلاعات بسيار ناچيزى در حافظه دارد ، تفاوتى نمى كند همچنين اختلافات روانى انسانها در علم و دلاورى و خوش خويى و غير ذلك .
مى بينيم براى حل اين مسئله فوق العادهء مهم باز بايد به آزمايشگاه درونى خود سرى بزنيم .
در اين آزمايشگاه كاهش و نقص روانى با ميليونها اختلافات كه انسانها دارند بلكه بعدد انسانها كه اختلاف محصولات مغزى و روانى دارند ، به هيچ وجه مشاهده نمى شود . پس اين مشكل كه شايد براى بعضىها غير قابل حل و فصل است ، با نظر به درون خودمان از اساس مرتفع مى گردد .

[١] اين كه گفتيم ميلياردها واحد در حافظه ثبت كرده است ، بعيد به نظر نيايد ، زيرا هولگر هيدن زيست شناس سوئدى و افراد ديگر از روان شناسان تصريح مى كنند كه يك حافظه معمولى در طول زندگانى مى تواند يك ميليون ميليارد اطلاع ثبت كند . .