المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٠٢٨ - پارهاى از احكام حال و ذو الحال

١- مضاف عامل در آن بوده.

٢- مضاف جزء مضاف اليه باشد.

٣- مضاف شبيه جزء براى مضاف اليه باشد.

شارح گويد:

در آوردن حال براى مضاف اليه بين ادباء اختلاف است:

ابو على فارسى گويد: از مضاف اليه مطلقا مى‌توان حال آورد.

ولى ديگران معتقدند آوردن حال از مضاف اليه جايز نيست مگر در سه مورد:

١- آنكه مضاف عامل در حال باشد مانند فرموده حقتعالى:

اليه مرجعكم جميعا ( بسوى حقتعالى بازگشت همگى شما مى‌باشد).

شاهد در « جميعا » است كه حال از « كم » يعنى مضاف اليه « مرجع » مى‌باشد چه آنكه عامل در مضاف عامل در حال مى‌باشد.

٢- آنكه مضاف جزء مضاف اليه باشد مانند فرموده حقتعالى:

و نزعنا ما فى صدورهم من غلّ اخوانا.

( و زدوديم زنگار كينه را از سينه‌هاى ايشان در حاليكه برادر يكديگرند).

٣- آنكه مضاف شبه جزء مضاف اليه باشد مانند:

ثمّ اوحينا اليك ان اتّبع ملّة ابراهيم حنيفا.

( سپس وحى كرديم بسوى تو و هشدار داديم كه پيروى كن از شريعت ابراهيم عليه السّلا در حاليكه مستقيم و استوارى است).

شاهد در « حنيفا » است كه حال از « ابراهيم » بوده و آن مضاف اليه « ملّة » مى‌باشد چه آنكه مضاف شبيه است به جزء براى مضاف اليه.

ابو حيّان مى‌گويد:

قبل از مصنّف احدى از ادباء متعرّض جواز اتيان حال در دو صورت اخير نشده است.