المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٠٢٧ - پارهاى از احكام حال و ذو الحال

جزء: اسم، مضاف، خبر براى « كان ».

ما: موصوله.

له: جارّ و مجرور، متعلّق به « اضيف ».

اضيفا: فعل ماضى، مجهول، صله براى « ما » الفش اطلاقى است.

او: عاطفه.

مثل: اسم، مضاف، معطوف به « جزء ».

جزء: مضاف اليه براى « مثل » ، مضاف.

ه: مضاف اليه براى « جزء ».

فاء: در جواب نهى مى‌باشد.

لا: نافيه.

تحيفا: فعل مضارع، مفرد، مذكّر، حاضر، مؤكّد بنون تأكيد خفيفه و نون در حال وقف با الف نوشته شده.

ترجمه:

يا مضاف جزئى از مضاف اليه يا شبيه جزء باشد.

شرح عربى:

( و لا تجز حالا من المضاف له) خلافا للفارسى (الّا اذا اقتضى المضاف عمله) اى العمل فى الحال كقوله تعالى: «اليهمرجعكم جميعا» ( او كان) المضاف (جزء ما له اضيفا) كقوله تعالى: «ثمّاوحينا اليك ان اتّبع ملّة ابراهيم حنيفا» و الصّورتان الاخيرتان قال ابو حيّان لم يسبق المصنّف الى ذكرهما احد، انتهى.

قلت: قد نقلهما المصنّف فى فتاواه عن الاخفش، و قد تبعه عليهما جماعة.

ترجمه و شرح:

مصنّف مى‌گويد:

ج: آوردن حال از مضاف اليه جايز نيست مگر در سه مورد ذيل: