المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٩٦٠ - شرح احكام اقسام

منصوب مى‌داند.

مصنّف گويد:

و بعد از نفى يا شبه نفى لازم است مستثناى متّصل را تابع بياوريم.

شارح گويد:

مقصود اينستكه اگر مستثنا بعد از نفى يا شبه آن‌كه نهى يا استفهام باشد واقع شود در صورتيكه متّصل بوده يعنى از جنس مستثنا منه باشد لازمست در اعراب از آن تبعيّت كند تا بدينوسيله بدل بعض از كلّ باشد مانند:

و لم يكن لهم شهداء الّا انفسهم‌ ( و نباشد براى ايشان شاهدهائى مگر خودشان).

در اينمثال « انفسهم » مستثناى متّصلى است كه در كلام غير موجب يعنى منفى واقع شده لذا همان اعرابى كه مستثنا منه يعنى « شهداء » دارد و مرفوع است تا اسم « لم يكن» باشد به « انفسهم » داده شده بنابر اينكه « انفسهم » بدل بعض از كلّ محسوب مى‌شود.

و مثل:

و لا يلتفت منكم احد الّا امرأتك‌ ( و توجّه نكند از شما احدى مگر همسرت).

در اينمثال « امرأتك » مستثناى متّصلى است كه در كلام غير موجب يعنى بعد از نهى واقع شده از اينرو همان اعرابى كه مستثنا منه يعنى « احد » دارد و مرفوع است تا فاعل « لا يلتفت» باشد به « امرأتك » داده شده بنابر اينكه « امرأتك » بدل بعض از كلّ محسوب مى‌شود.

و نظير:

و من يقنط من رحمة ربّه الّا الضّالّون‌ ( و چه كسى از رحمت پروردگارش نااميد است مگر گمراهان).

در اينمثال « ضالّون » مستثناى متّصلى است كه در كلام غير موجب يعنى بعد از استفهام واقع شده لذا همان اعرابى كه مستثنا منه يعنى « من » دارد و