المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٨٨٩ - عامل مفعول مطلق

٢- مفعول مطلق نوعى و آن مصدرى است كه نوع عاملش را بيان كند و علامت آن اينستكه يا برايش صفت مى‌آورند مانند:

سرت سير ذى رشد (سير كردم بنوع سير صاحب رشد و هدايت).

شاهد در « سير » است كه مفعول مطلق نوعى است و علامتش آنستكه كلمه « ذى رشد» صفت برايش آمده و يا اضافه بكلمه ديگرى مى‌شود اعمّ از آنكه در كلام مذكور باشد مانند مثال فوق كه « سير » به « ذى » اضافه شده و در كلام نيز مذكور مى‌باشد و يا حذف شده و تنها مضاف اليه در كلام مذكور باشد مانند:

رجعت القهقرى كه در اصل « رجعت رجوع القهقرى « بوده يعنى برگشتم بنوع برگشتن به عقب.

شاهد در « رجوع » است كه مفعول مطلق نوعى بوده و اضافه به « القهقهرى » شده ولى محذوف مى‌باشد.

٣- مفعول مطلق عددى و آن مصدرى است كه عدد وقوع عاملش را بيان مى‌كند مانند:

سرت سيرتين (سير نمودم دو سير كردن)

شاهد در « سيرتين » است كه مفعول مطلق عددى است.

سپس مصنّف گويد:

و گاهى چيزى كه برمفعول مطلق دلالت دارد از آن نيابت مى‌كند مانند: جدّ كلّ الجدّ و افرح الجذل.

شارح گويد:

مقصود مصنّف اينستكه در پاره‌اى از اوقات بجاى مفعول مطلق كلمه‌اى قرار مى‌گيرد كه برآن دلالت دارد، مانند لفظ « كلّ » كه بمصدر اضافه شود همچون:

جدّ كلّ الجدّ (كوشش كن تمام كوشش را).

شاهد در « كلّ » است كه بمصدر اضافه شده و بجاى مفعول مطلق قرار