المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٨٠٣ - موارد وجوب رفع اسم مشتغل

شاهد در « بكرا » و « عمروا » است كه بملاحظه وقوعشان بعد از ادات استفهام يعنى هل و اين واجب النّصب مى‌باشند.

و امّا اسمى كه پهلوى « همزه » استفهام قرار گيرد عنقريب حكمش را خواهيم گفت.

سپس مصنّف گويد:

و اگر اسم سابق پهلوى كلمه‌اى قرار گرفته باشد كه به ابتداء اختصاص دارد پس به رفع آن اسم ملتزم باش.

موارد وجوب رفع اسم مشتغل‌

شارح گويد:

مقصود اينستكه: اگر اسم سابق بعد از كلمه‌اى واقع شود كه بابتداء اختصاص دارد همچون « اذا » فجائيّه رفع آن بنا برابتدائيّت لازم و واجب است مانند:

خرجت فاذا زيد لقيته (خارج شدم پس ناگهان زيد را ملاقات كردم).

شاهد در « زيد » است كه چون پس از « اذا » قرار گرفته و آن از اداتى است كه اختصاص بمبتداء دارد لاجرم رفع زيد بنابر ابتدائيّت واجب مى‌باشد زيرا كلمه « اذا » يا صرفا پهلوى مبتداء واقع شده مانند:

فاذا هى بيضاء (پس ناگهان آن دست درخشنده و تابان بود).

و يا بعد از آن خبر قرار مى‌گيرد مانند:

اذا لهم مكر فى آياتنا (در اين هنگام براى ايشان مكر و حيله بود در آيات ما).

و ابدا پس از اينكلمه فعل قرار نمى‌گيرد از اينرو متعلّق خبرى كه پس از اينكلمه واقع شده اسم مقدّر گرفته مى‌شود چنانچه قبلا گذشت.