المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٨٠٥ - موارد وجوب رفع اسم مشتغل

قوله: و ذكره لهذا القسم: ضمير مجرورى در « ذكره » به مصنّف برمى‌گردد.

قوله: و ان كان ليس من الباب: ضمير در « كان » به هذا القسم راجع بوده و مراد از « الباب » باب اشتغال مى‌باشد.

قوله: لعدم صدق ضابطة الباب عليه: ضمير در « عليه » به اسم واجب الرّفع برمى‌گردد.

قوله: لما تقدّم فيه: ضمير در « فيه » به ضابطة الباب راجع است.

متن: «٢٥٩»

تجزيه و تركيب‌

كاف: حرف جارّ بمعناى تشبيه.

ذا: اسم اشاره.

اذا: اسم بمعناى غير مفاجاة.

الفعل: فاعل است براى فعل ماضى مقدّر كه « تلا » مفسّر آن مى‌باشد.

تلا: فعل ماضى، مفرد، مذكّر، غائب، ثلاثى مجرّد، متعدّى.

ما: موصوله، مفعول براى « تلى ».

لم: حرف جازم، عامل، مبنى.

يرد: فعل مضارع مجزوم، مفرد، مذكّر، غائب، ثلاثى مجرّد، مثال واوى از باب ضرب، يضرب، لازم، جمله فعليّه صله براى « ما ».

ما: موصوله، فاعل براى « لم يرد».

قبل: ظرف مبنى برضمّ زيرا مضاف اليهش محذوف بوده و معنايش در نيّت است متعلّق به استقرّ، صله براى ماء موصوله.

معمولا: اسم مفعول، حال است براى ماء موصوله در « ما لم يرد».