المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٦٥١ - ششم از نواسخ ظن و نظائر آن

و پس از آن مى‌گويد:

و چون افعال قلوب بسيار بوده و اينطور نيست كه تمام آنها عمل مزبور را بنمايند و از طرف ديگر از عبارت مصنّف اينطور استفاده ميشود كه تمامشان صاحب عمل يادشده هستند زيرا در عبارت آمده:

انصب بفعل القلب الخ و در محلّش مقرّر است كه مفرد مضاف افاده عموم مى‌كند يعنى طبق اين گفتار معناى عبارت اينستكه: نصب بده بتمام افعال قلوب ....... از اينرو مصنّف براى ظهور مراد و توضيح مقصود منظورش را از عبارت چنين بيان مى‌كند:

مقصودم از افعال قلوب تمام آنها نبوده بلكه رأى و خال و علمت و وجد مى‌باشد.

شارح مى‌گويد:

قصد مصنّف از فعل قلبى كه اين عمل (نصب بمبتداء و خبر) را مى‌نمايد افعال ذيل مى‌باشد:

١- رأى، زمانيكه يا بمعناى علم بوده مانند آنچه در قول خداش بن زهير:

يعنى: دانستم كه خداوند متعال از هرچيزى بزرگتر است از حيث طاقت و قدرت و پى بردم كه او از حيث لشگر از اينجماعت بيشتر است.

شاهد در « رأيت » است كه ضمير متكلّم فاعل آن بوده و « اللّه » مفعول اوّل و « اكبر » مفعول دوّمش مى‌باشد.

و يا بمعناى ظنّ باشد مانند فرموده حقتعالى:

انّهم يرونه بعيدا و نريه قريبا ( بدرستيكه ايشان او را دور و ما او را نزديك مى‌بينيم).

شاهد در « يرونه » و « نريه » مى‌باشد چه آنكه ضمير جمع فاعلى در « يرونه » و ضمير متكلّم مع الغير در « نريه » فاعل بوده و ضمير متّصل منصوبى‌