المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٦٤١ - حكم بدل

نحو « لا احد زيد فيها» و امّا التّوكيد فيجوز تركيبه مع المؤكّد، و تنوينه نحو « لا ماء ماءا باردا» قاله فى شرح الكافية.

قال ابن هشام: و القول بانّ هذا توكيد خطاء، لانّ التّوكيد اللّفظى لا بدّ من ان يكون مثل الاوّل و هذا اخصّ منه و يجوز ان يعرب عطف بيان او بدلا، لجواز كونهما اوضح من المتبوع. امّا التّوكيد المعنوىّ فلا يأتى هنا لامتناع توكيد النّكرة به كما سيأتى.

ترجمه و شرح:

تتمّه مبحث‌

شارح گويد:

مصنّف از بين توابعى كه براى اسم « لاء » مى‌آورند حكم بدل و تأكيد را ذكر نكرد فلذا ما در اينجا مناسب ديديم شمّه‌اى در اطراف ايندو سخن برانيم:

حكم بدل‌

امّا بدل: پس اگر نكره باشد حكم نعتى را داشته كه بين آن و منعوتش فاصله باشد مانند:

لا احد رجل و امرئة فيها (نيست احدى يعنى مرد و زنى در خانه).

شاهد در « رجل » بوده كه بدل است از « احد » و حكم نعت مفصول را دارد يعنى مى‌توان آنرا بنصب و رفع هردو قرائت نمود.

و همچنين است عطف بيان از نظر آنانكه آوردن آن را در نكرات جايز مى‌دانند يعنى گفته‌اند مى‌توان اسم نكره‌اى را بعنوان عطف بيان براى اسم ديگر آورد.

و امّا اگر بدل نكره نبود حكمش اينست كه فقط بايد رفعش داد مانند: لا احد زيد فيها (نيست احدى يعنى زيد در خانه).

شاهد در « زيد » است كه معرفه بوده و بدل از « احد » آمده و تنها