المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٦١٩ - حكم ماء كافه

فى رواية من نصب ظبية و تعطو هو الخبر، و روى برفع ظبية على انّه خبر كان، و هو مفرد و اسمها مستتر.

تتمّة

لا تخفّف لعلّ و امّا لكنّ فان خفّفت لم تعمل شيئا بل هى حرف عطف، و اجاز يونس و الاخفش اعمالها قياسا و عن يونس انّه حكاه عن العرب.

ترجمه و شرح:

مصنّف گويد:

كانّ نيز مخفّف شده و در اينحال منصوبش را در نيّت مى‌گيرند.

شارح گويد:

كلمه « نوى » بصيغه مجهول يعنى مقدّر گرفته ميشود و مقصود از « منصوب كانّ» اسم آن است و آنچه در اينجا قابل توجّه است اينكه « كانّ » پس از آنكه مخفّف شد عملش باطل نميشود بلكه نصب باسم دادن و رفع بخبر دادنش همچنان باقى است و جهتش همان بيانى است كه در « انّ » آورديم يعنى مى‌گوئيم شباهت اينكلمه به فعل از « انّ » مكسوره بيشتر است لاجرم بعد از تخفيف اينحرف همچنان بقوّت خود باقيست ولى در عين حال فرقى بين اينحرف و « انّ » مفتوحه وجود دارد و آن اينستكه خبر « كانّ » هم جمله مى‌آيد مانند فرموده حقتعالى.

كان لم تغن بالامس‌ ( گويا ديروز در آن هيچ نبوده).

شاهد در « لم تغن» است كه خبر براى « كان » بوده و جمله است.

و هم مفرد همچون بيتى كه بعدا مى‌آيد.

و نيز فرق ديگر بين « كان » و « انّ » مفتوحه اينستكه در « انّ » پس از تخفيف واجبست اسمش حذف شود ولى در « كانّ » اينطور نبوده بلكه اظهار آن همچون حذفش جايز است چنانچه مصنّف در متن نيز گفته: