المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٦٢٠ - تتمه كلام در حروف مشبهة بالفعل

و اسم « كان » ثابت نيز روايت شده.

چنانچه در قول شاعر يعنى باعث بن صريم البكرى چنين آمده:

يعنى: و ياد مى‌كنيم آن روزى را كه در آن همسر من مواجه ما مى‌شد با روى گشاده همچون آهوئى كه ميل كند بطرف درخت سلم برگ‌دار.

شاهد در « ظبية » بوده كه اسم « كان » مى‌باشد و مفرد آورده شده است.

البتّه بيت مذكور در صورتى شاهد ما مى‌باشد كه « ظبية » را منصوب خوانده تا اسم « كان » بوده و تعطوا خبرش باشد ولى اين بيت را به رفع ظبية نيز روايت كرده تا خبر « كان » محسوب شود كه در اينفرض خبر مفرد بوده و اسمش ضميرى است مستتر كه به همسر شاعر راجع است.

تتمّه كلام در حروف مشبهة بالفعل‌

شارح گويد:

لعلّ هيچگاه مخفّف نمى‌شود امّا « لكن » گاهى مخفّف و زمانى با تشديد استعمال مى‌گردد حال بايد توجّه داشت:

اگر مخفّف آورده شد اصلا عمل نمى‌كند بلكه در اينحال حرف عطف مى‌باشد ولى يونس و اخفش اجازه داده‌اند كه « لكن » در صورت تخفيف عمل كند و اعمالش را در اينحال قياسى تلقّى كرده‌اند حتّى از يونس نقل شده كه اعمال قياسى لكن را از عرب حكايت نموده است.

قوله: اى قدّر منصوبها و لم يبطل عملها: ضمائر مؤنّث به « كان » راجع است.

قوله: لما ذكر: يعنى « كان » به فعل از « انّ » مكسوره اشبه است.

قوله: فى انّ خبرها يجيئ جملة: ضمير در « خبرها » به كانّ راجع است.

قوله: كان لم تغن بالامس: آيه (٢٤) از سوره يونس.