المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٥٢٤ - موارد اطراد و شيوع زائد واقع شدن كان

للتّقارب، و مثله:

ترجمه و شرح:

مصنّف گويد:

پس از كلمه « ان » لفظ « ما » را از « كان » عوض مى‌آورند مانند « امّا انت برّا فاقترب».

شارح گويد:

مقصود از « ان » ان مصدريّه بوده و مراد از « تعويض ما» از « كان » اينستكه ابتداء « كان » را حذف نموده آنگاه بعد از حذف نموده آنگاه بعد از حذف لفظ « ما » را از آن عوض قرار مى‌دهند مانند:

امّا انت برّا فاقترب.

( چون تو شخص نيكوكارى هستى پس نزديك بيا).

اصل اين عبارت « لان كنت برّا فاقترب» بوده، پس « لام » بجهت اختصار عبارت حذف شد و پس از آن بهمين منظور « كان » حذف گرديد و طبق قاعده مرسومه ضمير متّصل بآن يعنى « ت » پس از حذف « كان » مبدّل به ضمير منفصل يعنى « انت » گرديد و لفظ « ما » بجهت عوض از « كان » محذوف در عبارت آورده شد و چون نون « ان » از حيث مخرج تقارب با ميم « ما » داشت در آن ادغام كرديم.

و مثل اين عبارت است قول عبّاس بن مرادسى سلمى كه به ابى خراشه خطاب نموده و مى‌گويد:

يعنى: اى ابا خراشه فخر نمودن تو بخاطر آنستكه صاحب نفر و جمعيّت مى‌باشى ولى بدان كه كفتار قوم و قبيله مرا نخورده است.

شاهد در « امّا انت ذانفر» است كه در اصل « ان كنت ذانفر» بوده و پس از ارتكاب امور مذكور بصورتى كه در بيت هست درآمده.