المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٥٢٦ - موارد اطراد و شيوع زائد واقع شدن كان

حذف: خبر است براى مبتداء.

ما: نافيه.

التزم: صفت است براى « حذف ».

ترجمه:

از فعل مضارع كان كه مجزوم است نون را حذف مى‌كنند در حاليكه اينحذف لازم نيست بلكه جايز مى‌باشد.

شرح عربى:

تتمّة

تحذف كان مع اسمها و خبرها و يعوّض عنها ما بعد ان الشّرطيّة، و ذلك كقولهم « افعل هذا امّا لا» اى ان كنت لا تفعل غيره ذكره فى شرح الكافية.

( و من مضارع لكان) ناقصة او تامّة (منجزم) بالسّكون لم يله ساكن و لا ضمير متّصل (تحذف نون) تخفيفا نحو « و لم اك بغيّا»، « و ان تك حسنة» بخلاف غير المجزوم و المجزوم بالحذف و المتّصل بساكن او ضمير (و هو حذف) بالتّنوين (ما التزم) بل جائز.

ترجمه و شرح:

تتمّه بحث‌

شارح گويد:

گاهى « كان » با اسم و خبرش حذف شده و بجاى آن لفظ « ما » را قرار مى‌دهند و آن در جائى است كه « كان » با اسم و خبرش بعد از « ان » شرطيّه قرار گرفته باشد مثال آن همچون كلام اهل لسان كه مى‌گويند:

افعل هذا امّا لا

( اين عمل را انجام بده اگر غير آن را مرتكب نمى‌شوى).

تقدير آن: افعل هذا ان كنت لا تفعل غيره مى‌باشد، بنابراين « كان » با اسمش كه ضمير مخاطب است و نيز خبرش كه « لا تفعل غيره» مى‌باشد