المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٤٩٨ - پارهاى از احكام افعال ناقصه

در اينمثال چون بحسب ظاهر هيچكدام اعراب واضح و روشنى ندارند تا بدينوسيله اسم از خبر مشخّص گردد و از طرفى در معنا نيز قرينه‌اى كه دلالت برامتياز هريك از ديگرى كند در بين نيست از اينرو « هذا » را واجب است اسم و « عيسى » را خبر قرار دهيم.

ب: اگر خبر محصور به « الّا » واقع شود مانند:

ما كان محمّد الّا رسولا

ج: در موردى كه خبر بضميرى اضافه شده كه مرجع آن ملابس اسم باشد.

مؤلّف گويد:

بهتر بود همانطوريكه مرحوم ابو طالب در حاشيه فرموده شارح نيز عبارت را آنطور مى‌آورد و آن اينستكه بگوئيم: يكى از موارد امتناع تقديم خبر براسم آنستكه از تقديمش اضمار قبل از ذكر لازم آيد و آن در چهار مورد مى‌باشد:

١- آنكه در خبر ضميرى باشد كه به نفس اسم رجوع كند مانند:

كان زيد ضاربا.

شاهد در « ضاربا » است كه مشتمل برضميرى است كه به « زيد »

رجوع مى‌كند لذا اگر آنرا براسم مقدّم كنيم اضمار قبل از ذكر لازم مى‌آيد و آن بملاحظه عود ضمير برمتأخّر جايز نيست.

٢- در متعلّق و ملابس خبر ضميرى باشد كه باسم برگردد مانند:

كان زيد صاحب غلامه.

شاهد در « صاحب غلامه» بوده كه ضمير در « غلامه » به « زيد » برمى‌گردد لذا تقديمش برآن جايز نيست.

٣- در خبر ضميرى باشد كه بملابس و متعلّق اسم راجع باشد مانند:

كان اخوهند محبّها.

شاهد در « محبّها » است كه خبر بوده و ضمير مجرورى در آن به ملابس اسم « كان » كه « هند » باشد راجع است.