مجموعه مقالات كنگره شيخ ابوالفتوح رازي - جمعي از فضلا و نويسندگان - الصفحة ٩٨

زيادت الطاف باشد كه خداى با مومنان كند در اداى طاعات و اجتناب مقبّحات، كه آن با كافران نتوان كردن، و آن هر كجاست كه مى گويد: يهدى من يشاء؛ يعنى آن لطف خاص است براى مؤمنان. دگر به معناى ثواب... دگر به معناى ارشاد و سلوك با ايشان در راه بهشت... و حقيقت آن از دو حال بيرون نيست: يا نجات است يا دلالت و بيان». [١] شيخ ابوالفتوح رازى، همچنان كه در اينجا متذكر گرديد، در بسيارى از موارد هدايت را به لطف خاص كه مخصوص مؤمنان است، معنا كرده و لطف عام را شامل متّقى و غير متّقى، مؤمن و كافر و مشرك دانسته است. [٢] ايشان در تفسير آيه ٢٦ سوره بقره «يُضِلُّ بِهِ كَثِيراً وَيَهْدِي بِهِ كَثِيراً» به معانى ضلال پرداخته و قائل است كه اصل ضلال، هلاك است و ضلال در قرآن به معانى مختلفى به كار رفته است.

وجوه ضلال در قرآن

وجوه ضلال در قرآن از اين قرار است: ١. به معناى عذاب؛ مثل: «إِنَّ الُْمجْرِمِينَ فِي ضَلالٍ وَ سُعُرٍ» [٣] و مانند آن بسيار است. ٢. به معناى ابطال؛ مثل: «فَلَنْ يُضِلَّ أَعْمالَهُمْ» [٤] . ٣. به معناى حرمان از زيادت الطاف كه در حق مؤمنان انجام مى دهد؛ مثل: «وَ مَنْ يُرِدْ أَنْ يُضِلَّهُ يَجْعَلْ صَدْرَهُ ضَيِّقاً حَرَجاً» [٥] .