قرن ششم، از قرنهاى درخشان و پرثمر در تاريخ اسلامى است كه در بستر خود، شخصيتهاى عظيمى را در معارف و علوم تربيت كرده كه آثار گرانبهايى از خود به پيادگار نهاده اند. يكى از آن شخصيتها امام بزرگ قدوة المفسّرين جمال الدين ابوالفتوح حسين بن على بن محمد بن احمد بن حسين بن احمد خزاعى رازى است كه نسبش به قبيله «خزاعه» مى رسد و از فرزندان «نافع بن بُديل بن ورقاء خزاعى» صحابى معروف مى باشد. «نافع» كسى است كه در سفر تبليغى به بئر معونه، كه به امر رسول خدا صلى الله عليه و آله انجام گرفت، در سرزمين نجد، با خيانت كفار محلّى روبرو شد و با تمام همراهان در ماه صفر سال چهارم در اين مكان به شهادت رسيد. خود مؤلّف در تفسير آيه «وَ لا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللّهِ أَمْواتاً بَلْ أَحْياءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ» [١] تصريح مى كند كه از فرزندان اين صحابى جليل القدر و شهيد راه تبليغ است. [٢] اولاد بُديل بن ورقاء به عللى در ايران اقامت گزيدند و در نقاط شمال شرقى اين كشور مانند نيشابور و سبزوار ساكن شدند. شرح حال برخى از شخصيتهاى اين خانواده درفهرست معروف شيخ منتجب الدين، شاگرد مؤلف همين تفسير آمده است.

[١] آل عمران (٣): آيه ١٦٩.[٢] روض الجنان، ج ٥، ص ١٤٨.