مى توان كتاب تفسيرى ايشان را يك كتاب «كلامى متقن در مسئله امامت و خلافت» به حساب آورد. اهميّت اين موضوع و مباحث در نزد ابوالفتوح نيز حكايت از ضرورت چنين بحثهايى در آن زمان و شرايط محيطى اين دانشمند مى كند؛ چرا كه گستردگى اين مباحث در يك كتاب تفسيرى در شرايط عادى، بدون وجود منازعات و مناظرات بين فرق اسلامى، خلاف مرام و مسلك مفسّرين است. [١] همچنين از اين شواهد اين مطلب آشكار مى شود كه بيشتر همّت ابوالفتوح در بحث امامت و ولايت ناظر به دفاع از امامت و ولايت بلا فصل حضرت على عليه السلاماست و بدين جهت، وى با ادلّه نقلى، عقلى و با ذكر مناقب و خصوصيات آن حضرت، برترى ايشان را براى مقام خلافت بر ساير صحابه به اثبات مى رساند؛ امّا اين اصرار باعث نمى شود كه ابوالفتوح از تبيين ساير مبانى شيعه در بحث ولايت غافل باشد. لذا به تبيين مقام و منزلت حضرت زهرا عليهاالسلام و جايگاه ايشان در نزد پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله مى پردازد و از مقام ولايت و امامت ساير ائمه نيز به طور عام دفاع مى كند. همچنين وى به بحث درباره وجود و عدم وجود حضرت مهدى عليه السلام كه مورد اختلاف فرق اسلامى و علماى اهل سنت است، مى پردازد و نظر شيعه را مبنى به وجود حضرت صاحب عليه السلام به اثبات مى رساند. شواهدى كه در اين نوشتار آمد، تمام مواردى نيست كه در تفسير ابوالفتوح در باب امامت و ولايت ذكر شده است؛ چرا كه ذكر همين شاهد، هدف ما را از اين نوشتار محقق مى سازد و استقصاى كامل موارد، نياز به تتبّع جامع ترى در تفسير روض الجنان دارد كه از اهداف اين مقاله خارج است.

[١] درباره شرايط زمانه و محيط توضيح خواهيم داد.