مجموعه مقالات كنگره شيخ ابوالفتوح رازي - جمعي از فضلا و نويسندگان - الصفحة ١٥٩

بخواه از آنچه رأى تو است براى تو. اگر خويشتن را اختيار دنيا كنى و به آن قناعت است با كثرت معايب و مصائب و سرعت زوال و انتقال، از تو دريغ نيست و اگر آخرت خواهى، بقايى كه به آن فنا نبود و حياتى كه در او ممات ندارد و تندرستى بى بيمارى و برنايى بى پيرى، مُلكى بى زوال و مِلكى بى ملال و مُلكى بى وحشت و لجاج و مِلكى بى قسمت و خراج، به آن بر تو بخلى نيست. از اين پس، زمام اختيار به دست توست؛ اگر اين خواهى، راه اين گيرد و اگر آن خواهى، ساز آن كن». [١] همو نيز در تفسير آيه سى ام سوره دهر: «... فَمَن شَاء اتَّخَذَ إِلَى رَبِّهِ سَبِيلاً» گويد: «و اين دليل باشد بر آنكه مكلف مخير است و عنان اختيار به دست اوست، مجبر نيست؛ چنان كه مجبّران گفتند». [٢] ابوالفتوح رازى انسان را در انتخاب كفر يا ايمان آزاد مى داند؛ چنان كه در تفسير آيه ٩ سوره حديد: «وَمَا لَكُمْ لا تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالرَّسُولُ يَدْعُوكُمْ لِتُؤْمِنُوا بِرَبِّكُمْ وَقَدْ أَخَذَ مِيثَاقَكُمْ إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ» گويد: «و در آيه دليل است بر بطلان جبر؛ چه از حكيم نيكو نباشد كه كافر را منع كند از ايمان به خلقِ قدرتِ موجبه كفر و سلبِ قدرتِ موجبه ايمان». [٣] و در تفسير آيه سوم سوره تغابن: «هُوَ الَّذِى خَلَقَكُمْ فَمِنكُمْ كَافِرٌ وَمِنكُم مُّؤْمِنٌ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ» گويد: «و اين آيت دليل است بر بطلان قول مجبّره كه گفتند: ايمان و كفر بنده به خداى است و مثال آيت: «وَاللَّهُ خَلَقَ كُلَّ دَابَّةٍ مِن مَّاء فَمِنْهُم مَّن يَمْشِى ...» ، حوالت خلق به خداى و مشى حوالت به ما و ادله عقل بر اين معنى از آفتاب روشن تر است و آيات محكم به او ناطق...». [٤]