مجموعه مقالات كنگره شيخ ابوالفتوح رازي - جمعي از فضلا و نويسندگان - الصفحة ٤٤١

٧. تماس شيطان با انسان

ذيل آيه ٢٧٥ سوره بقره: «الَّذِينَ يَأْكُلُونَ الرِّبا لا يَقُومُونَ إِلاّ كَما يَقُومُ الَّذِي يَتَخَبَّطُهُ الشَّيْطانُ مِنَ الْمَسِّ...» ؛ «آنان كه خورند ربا بر نخيزند، مگر چنان كه برخيزد آن كس [كه] برده باشد او را ديو از ديوانگى». [١] مؤلف تفسير روض الجنان نخست مفهوم بنيادين واژه «خبط» را بيان مى دارد كه همانا «زدن و لگدمال كردن» است، سپس «مسّ» را جن زدگى و ديوانگى (ديو زدگى) معنا مى كند و مى نويسد: «اصل كلمت از مسّ باشد كه لَمْس دست بود؛ براى آنكه ايشان [٢] اعتقاد چنان كردند كه ديوانه را ديو بزند و به دست گيرد». [٣] و در تبيين بيشتر امر، سخن قتاده را در تفسير آيه ذكر مى كند كه گفته است: «آكل ربا فردا قيامت ديوانه برخيزد از گور». [٤] ذيل آيه ٣٦ سوره آل عمران: «وَ إِنِّي سَمَّيْتُها مَرْيَمَ وَ إِنِّي أُعِيذُها بِكَ وَ ذُرِّيَّتَها مِنَ الشَّيْطانِ الرَّجِيمِ» ؛ «و من نام نهادم او را مريم، و من پناه او با تو دهم و فرزندانش از ديو رانده». [٥] ـ كه سخن همسر [٦] عمران پس از تولد مريم است ـ ابوالفتوح در آغاز، روايت ابو هريره از پيامبر را مى آورد: «هيچ مولود نباشد، و الاّ چون بزايد، شيطان دست در او مالد و كودك از مس شيطان بانگ دارد، مگر مريم را و عيسى را به دعاى حَنَّه مادر مريم. و آن گه گفت: «اگر شما هم نيز خواهيد، براى فرزندان خود بخوانيد: وَ إِنِّي أُعِيذُها بِكَ وَ ذُرِّيَّتَها...». [٧]