آيه چهل سوره نحل. [١] ابوالفتوح رازى در آيه هفدهم سوره فصلت: «وَأَمَّا ثَمُودُ فَهَدَيْنَاهُمْ ...» هدايت را به اقدار، تمكين، ازاحه علت و نصب ادله نيز معنى كرده است كه با اين بيان، معانى هدايت بالغ بر پانزده مى شود.

بطلان قول جبريّه

ابوالفتوح رازى در تفسير آيه هفدهم سوره فصّلت: «وَأَمَّا ثَمُودُ فَهَدَيْنَاهُمْ فَاسْتَحَبُّوا الْعَمَى عَلَى الْهُدَى فَأَخَذَتْهُمْ صَاعِقَةُ الْعَذَابِ ...» مى نويسد: «و اين آيت دليل است بر بطلان قول مجبّره؛ براى آنكه خداى تعالى گفت: من ثمود را آن هدايت كه به من تعلّق دارد بدادم از: اِقدار، تمكين و اِزاحه علت و نصب ادله و الطاف و بيان. آن گه گفت: ايشان اختيار كفر كردند بر ايمان و اگر هدى در آيت، ايمان بودى و خداى ايشان را ايمان داده بودى، ايشان را با فعل خداى اختيار نماندى». [٢]

معانى ضلالت

ابوالفتوح رازى در تفسير آيه ٢٩ سوره اعراف: «فَرِيقًا هَدَى وَفَرِيقًا حَقَّ عَلَيْهِمُ الضَّلاَلَةُ...» گويد: «و هدى و ضلال محتمل است در آيه چهار وجه را: يكى هدايت به ثواب و ضلال از آن برحسب استحقاق؛ چنان كه گفتيم. و يكى حكم به هدايت مهتديان بر سبيل مدح و حكم به ضلالت ضالاّن و تسميه ايشان به اين نام بر سبيل مذمت

[١] روح الجنان، ج ٧، ص ٩٦.[٢] همان، ج ١٠، ص ١٣.