مجموعه مقالات كنگره شيخ ابوالفتوح رازي - جمعي از فضلا و نويسندگان - الصفحة ٣٧٧

سخنور در اين دارالعلم پا به عرصه وجود گذاشتند كه از جمله آنان ابوالفتوح رازى است...». [١] بنابراين در جواب دو سؤالى كه ابتداى بحث مطرح شد، بايد گفت: علت اينكه ابوالفتوح در تفسيرش به تبيين مبانى شيعه (بحث امامت، خلافت و مناقب اهل بيت عليهم السلام و اثبات برترى آنها و دفاع از آن) پرداخته، فراهم شدن فضا براى شيعه براى مناظره و دفاع از اين مبانى و از سوى ديگر، روحيه وعظ و تذكير در ايشان است. لذا ايشان به طور گسترده و با اقتدار كامل با دلايل عقلى، نقلى و تاريخى، به بيان مناقب اهل بيت عليهم السلام پرداخته است. از سوى ديگر علت اينكه ايشان با وجود دفاع از اهل بيت عليهم السلام و مبانى شيعه، گاهى در قالب روايت يا حكايت يا لقبى به نحوى صحابه را احترام كرده، اين نكته است كه به هر حال ايشان در زمان و محيطى مى زيسته است كه جو غالب، از آنِ اهل سنّت بوده و ابوالفتوح مى خواسته است كه باب تفاهم با آنها را باز كند تا بتواند با نوعى از تقيّه يا مماشات و تسامح آنها را به مبانى شيعه نزديك كند و معارف شيعى را به آنها بچشاند. نتيجه اينكه: چه ما علت اين احترام و تجليل از صحابه را، شرايط زمانى و محيطى بدانيم و چه علت را غفلت ابوالفتوح تلقّى كنيم، آن قدر اين موارد محدود است كه در مقابل مباحث مربوط به اهل بيت عليهم السلام و بيان و اثبات مبانى شيعه، چيزى به حساب نمى آيد و بدين خاطر مى توان از ابوالفتوح به عنوان يك عالم شيعى كه به خوبى و با اقتدار از مبانى شيعه دفاع نموده است، ياد كرد؛ به طورى كه كمتر عالم شيعى در قرن ششم اين گونه به مباحث اهل بيت عليهم السلام پرداخته است.