مجموعه مقالات كنگره شيخ ابوالفتوح رازي - جمعي از فضلا و نويسندگان - الصفحة ١٨٢

چنين مى نويسد: «و اين آيات دليل است بر آنكه كفار متعبدند به شرايع؛ براى آنكه چون ايشان را پرسند از علت حصولِ ايشان در دوزخ، علت، ترك نماز و زكات و خوض در معاصى گفتند و اصرار بر تكذيب قيامت. چنان كه بر كفر گفتند ما را عقوبت است، گفتند بر ترك نماز و زكات و ارتكاب فساد، عقوبت است». {-١-}

قبح تكليف مالايطاق

ابوالفتوح رازى در تفسير آيه يازده سوره فرقان: «انظُرْ كَيْفَ ضَرَبُواْ لَكَ الامْثَالَ فَضَلُّواْ فَلاَ يَسْتَطِيعْونَ سَبِيلاً» گويد: مراد به نفى استطاعت، نه نفى قدرت است؛ چه اگر نفى قدرت بودى، تكليف مالايطاق بودى و در عقل عقلا مقرر است قبح تكليف فعل بى آلت و قدرت. و انما مراد آن است كه بر ايشان گران مى آيد و سخت تا به منزلت آنان اند كه قدرت ندارد؛ چنان كه يكى از ما گويد: فلان مرا نمى تواند ديد و سخن مرا نمى تواند شنيد و چشم آن را ندارد كه در من نگرد و مانند اين و غرض از اين همه، بغض و ثقل باشد...». [٢]

در آخرت تكليف نيست

ابوالفتوح رازى در تفسير آيه ٤٦ سوره ابراهيم: «فَيَقُولُ الَّذِينَ ظَلَمُواْ رَبَّنَا أَخِّرْنَا إِلَى أَجَلٍ قَرِيبٍ» گويد: «و آيت دليل است بر آنكه اهل آخرت مكلّف نباشد؛ چه اگر مكلّف بودندى، ايشان را حاجت نبود به آنكه از خداى تعالى خواستندى كه ما را با دنيا بر، تا ما توبه