مجموعه مقالات كنگره شيخ ابوالفتوح رازي - جمعي از فضلا و نويسندگان - الصفحة ٩٠

مقابله... و اين بر اجسام و الوان روا بود؛ بر خداى تعالى روا نبود كه به صفت اجسام و اعراض نباشد و اين جمله اى است در جواب شبهه اى كه مثبتان رؤيت به آن تمسك كردند». [١] ايشان همچنين در تفسير آيه «كَلاّ إِنَّهُمْ عَنْ رَبِّهِمْ يَوْمَئِذٍ لََمحْجُوبُونَ» [٢] مى نويسد: «بدين آيت تمسك نرسد اشاعره را بر اثبات رؤيت؛ براى آنكه حجاب بر حقيقت بر اجسام روا باشد و ايشان خداى را جسم نگويند و اما با مجسمه سخن نگويند در نفى رؤيت، سخن در نفى تجسيم گويند چون باطل شد كه جسم است باطل شود كه مرئى است... دگر آنكه حجاب نقيض رؤيت باشد... و اين جز در حق اجسام مصوّر نشود... [٣] ». بنابراين مهم ترين دليل در رد رؤيت الهى، همان عدم جسمانيت حضرت حق است و چون جسم نباشد، مرئى نباشد.

جبر و اختيار

مسئله جبر و اختيار از مباحث جنجال برانگيز بين معتزله و اصحاب حديث و از مسائل مهم و پيچيده در باب رابطه افعال الهى با افعال عباد است. در طول تاريخ كلام اسلامى در باب افعال الهى، بحثهايى همچون: حسن و قبح عقلى يا شرعى، قضاء و قدر الهى، هدايت و ضلالت، قاعده لطف و..... مطرح بوده است. اماميه با پذيرش حسن و قبح عقلى و «لاجبر و لاتفويض، بل امر بين امرين»، جبر را باطل دانست و پذيرفت كه خداوند ـ با اينكه بر قبيح قادر است ـ آن را انجام نمى دهد. او