مجموعه مقالات كنگره شيخ ابوالفتوح رازي - جمعي از فضلا و نويسندگان - الصفحة ٥٧

مكان عمل نيست؛ زيرا هر كس آتش جهنم و نعمتهاى بهشت را ببيند، به ترك گناه اقدام مى كند و اين دليل است كه اهل آخرت مكلّف نباشند و مذهب نجّار صحيح نباشد. [١] ايشان در تفسير آيه «وَ يَوْمَ نَبْعَثُ مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ شَهِيداً ثُمَّ لا يُؤذَنُ لِلَّذِينَ كَفَرُوا وَ لا هُمْ يُسْتَعْتَبُونَ» [٢] مى نويسد: «و اين آيت دليل است بر بطلان مذهب نجّار و آنكه گويد در قيامت تكليف باشد و خلقان مكلف باشند و ايمان و توبه قبول كنند؛ چه آنجا خلقان ملجأ باشند و با الجا تكليف نبود و بر اين مذهب لازم آيد كه هيچ كافر و فاسق به دوزخ نشود؛ براى آنكه چون بهشت و دوزخ و منافع و مضار آن بينند، ملجأ شوند به توبه و ايمان، توبه كنند و ايمان آرند لامحال و همه به بهشت شوند». [٣] وى در جاى ديگر گويد: «براى آنكه معارف در قيامت ضرورى است، دليل بر آن است كه تكليف در قيامت نباشد». [٤] شيخ ابوالفتوح رازى در تفسير اماته اول و دوم در آيه «قالُوا رَبَّنا أَمَتَّنَا اثْنَتَيْنِ وَ أَحْيَيْتَنَا اثْنَتَيْنِ» [٥] مى نويسد: «ديدگاه ما و اصحاب حديث و مشايخ معتزله آن است كه اماته اول بعد از انقضاى اجل در دنياست و اماته دوم بعد از سؤال قبر در گور است و احياى اول در گور و احياى دوم در قيامت است؛ ولى مذهب نجار آن است كه اماته اول در اصلاب آبا است و اماته دوّم در دنيا و احياى اول در دنيا براى تكليف و احياى دوم در قيامت براى ثواب و عقاب، و اين آيه دليل ماست؛ چون اماته نباشد، مگر بعد از احيا...». [٦]