مجموعه مقالات كنگره شيخ ابوالفتوح رازي - جمعي از فضلا و نويسندگان - الصفحة ٢٩

دست آورد و آن اينكه «در آيه «إِلى رَبِّها ناظِرَةٌ» ؛ به سوى پروردگار مى نگرد»، مقصود از نگريستن عين همان نگريستن گروه قبلى است؛ يعنى در انتظار رحمت حق هستند. در لغت عرب مى گويند: إنّي إليك لما وَعدتَ لناظرنظرَ الفقير إلى المغنىّ الموسرِ مفاد شعر اين است كه من به آنچه كه تو وعده دادى، مى نگرم (يعنى انتظار انجام دادن آن را مى كشم)؛ چنان كه فقير به غنى توانگر مى نگرد؛ يعنى در انتظار نيكوكارى اوست. زمخشرى مى گويد: به هنگام گرمى هوا، كه مردم در مكّه مغازه ها را مى بستند و به خانه هاى خود پناه مى بردند، فقيرى را در بازار مكه ديدم كه مى گفت: «عُيينتي نويظرتان إلى اللّه وإليكم [١] ؛ ديدگان كوچك من به سوى خدا و شما مى نگرد»؛ يعنى در انتظار كمكهاى خدا و شما هستم. اصولاً مضمون اين آيه در سوره هاى ديگر آمده است كه هرگز در آنجا جزاى نيكوكاران احتمال رؤيت نيست؛ بلكه جزا غير از رؤيت است. خدا در سوره عبس مى فرمايد: يك. «وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ مُسْفِرَةٌ * ضاحِكَةٌ مُسْتَبْشِرَةٌ» [٢] ؛ چهره هايى در آن روز گشاده و نورانى است، خندان و اميدوار است. دو. «وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ عَلَيْها غَبَرَةٌ * تَرْهَقُها قَتَرَةٌ» [٣] ؛ صورتهايى در آن روز غبارآلود است و دود تاريكى آنها را پوشانده است. جمله «ضاحِكَةٌ مُسْتَبْشِرَةٌ» ، جانشين «إِلى رَبِّها ناظِرَةٌ» است. سه. «وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ ناعِمَةٌ * لِسَعْيِها راضِيَةٌ * فِي جَنَّةٍ عالِيَةٍ» [٤] ؛ چهره هايى در آن