مجموعه مقالات كنگره شيخ ابوالفتوح رازي - جمعي از فضلا و نويسندگان - الصفحة ٧٠

حق او احداث باشد. اين چنين است كه ما شرح داديم و اين روشن است آن را كه تأمل كند».

تكليف مالا يطاق

يكى از مسائل مورد اختلاف بين اماميّه و اشاعره اين است كه آيا خداوند مى تواند از بندگانش تكليفى بخواهد كه در توان و قدرت آنها نباشد؟ اماميّه به صراحت آن را رد كرده و آن را با حكمت خداوند، تكليف، پاداش و عقاب، ارسال رسل و.... در تعارض دانسته و قائل است كه خداوند ـ اگر چه قدرت بر انجام قبيح دارد ـ قبيح انجام نمى دهد. [١] ماتريديه (حنفيان) نيز مثل اماميه تكليف مالايطاق را نپذيرفته و آن را جايز ندانسته اند [٢] و به صورت قاعده كلى مى توان گفت: هر كس حسن و قبح عقلى را بپذيرد، تكليف مالا يطاق را نمى پذيرد. بنابراين تمام جبرى مسلكان، از جهميّه، اشاعره، اصحاب حديث و عده اى از خوارج تكليف مالايطاق را مى پذيرند. البته آنان اين گونه توجيه مى كنند كه جواز و عدم جواز بر فعل الهى اطلاق نمى شود؛ چون او قادر به هر كارى است؛ مثل آنكه در قيامت جامدات را به نطق خواهد آورد، و يا قائل اند كه چون مشغول به ضد هستند، آن را نمى توانند انجام دهند. غزالى مى نويسد: «بر خداوند جايز است تكليف آن چيزى كه در طاقت بشر نيست... قرآنفرموده: «رَبَّنا وَ لا تُحَمِّلْنا ما لا طاقَةَ لَنا بِهِ» ». [٣] شيخ ابوالفتوح رازى در موارد متعدد به اين بحث پرداخته و ديدگاه اشاعره را نقد كرده است. عده اى از مفسران از معنا و مفهوم