مجموعه مقالات كنگره شيخ ابوالفتوح رازي - جمعي از فضلا و نويسندگان - الصفحة ٢٥٦

احباط اند؛ يعنى مى گويند: با تباه شدن ثواب ايمانش، او مستحق خلود در آتش است. اشاعره و اماميه حبط عمل ايمان و طاعتِ مرتكب كبيره و خلود وى را در آتش قبول ندارند. [١] مختصرترين بيانى كه به آراى گروههاى ياد شده اشاره دارد، سخن ابن ميثم است. او مى گويد: مكلف عاصى اگر كافر باشد، بيشتر علماى امت او را مخلد در آتش مى دانند، و اگر كافر نباشد، در صورتى كه معصيت او كبيره باشد، مرجئه خالصه قطع به عدم عقاب، و معتزله و خوارج قطع به عقاب او دارند؛ ولى اشعريه نظرى قطعى در مورد وى ندارد، از باب آنكه با وعده عفو الهى، چنين كسى عقلاً استحقاق عقاب ندارد. اما طايفه اماميه مرتكب كبيره را مستحق عقاب مى دانند، ولى قطع به عقاب او ندارند، از باب جواز عفو الهى و يا شفاعت شافعين. [٢] علامه مجلسى محل نزاع و صورت مسئله را چنين تحرير مى كند: «مؤمن صالح داخل بهشت مى شود و در آن جاودانه است و كافر مرده بر حالت كفر، وارد دوزخ مى شود و در آن جاودانه است. ولى در مورد مؤمنى كه داراى عمل صالح و غير صالح است، اختلاف است. برخى از مرجئه گويند: ايمان او گناهانش را حبط مى كند و عقاب ندارد، بر اساس شعار آنان كه مى گويند: با ايمان عقابى نيست و با كفر هم ثوابى نمى باشد. جمعى ديگر در حق وى قائل به اجتماع ثواب و عقاب هستند كه معتزله اين اجتماع را از باب استحقاق مى دانند؛ يعنى عقلاً از باب اعتقاد به حسن و قبح عقلى، و شرعاً بر اساس آيات وعد و وعيد، شخص مرتكب كبيره را مستحق ثواب و عقاب دائم مى دانند، و بر اساس مبانى خودشان، كه در آينده توضيح مى دهيم، مى گويند عمل كبيره، عمل طاعت وى را حبط مى كند و براى وى يك استحقاق، و آن هم استحقاق عقاب باقى مى ماند و لذا مرتكب كبيره