مجموعه مقالات كنگره شيخ ابوالفتوح رازي - جمعي از فضلا و نويسندگان - الصفحة ١٤

مفسر بزرگ قرن ششم حدود ٤٨٠ در شهر رى ديده به جهان گشوده است. ترجمه نگاران هر چند بر تاريخ تولّد او تصريح نكرده اند، ولى پسر شيخ طوسى به نام ابو على كه در حدود سال پانصد قمرى در گذشته است، از مشايخ اوست و طبعاً اقلّ سنّى كه مى توان براى او در نظر گرفت تا بتواند از فرزند شيخ طوسى بهره بگيرد، بيست سالگى است. روى قرائن بايد گفت وى در همان حدود ٤٨٠ق ديده به جهان گشوده است. تاريخ وفات او نيز دقيقاً روشن نيست، ولى از اجازاتى كه وى در سالهاى ٥٤٧ و ٥٥١ به افراد داده است، برمى آيد كه وى دست كم تا سال ٥٥٢ در قيد حيات بوده است. همچنان كه تاريخ آغاز و پايان تفسير از نظر تاريخ روشن نيست، ولى وى از نگارش جلد يازدهم در ٥٣٣ فارغ گشته است، و متن عبارت او چنين است: «تمت المجلّدة الحادية عشرة و يتلوه في الثانية عشرة سورة النحل و وقع الفراغ منه في العاشر من صفر سنة ثلاث و ثلاثين و خمسمائة؛ جلد يازدهم پايان پذيرفت و به دنبال آن جلد دوازدهم با تفسير سوره نحل شروع مى شود و نگارش آن در سال ٥٣٣ پايان پذيرفت». اگر در پايان جلد بيستم، پايان فراغ، سال ٥٥٧ معرفى شده است، ظاهراً مربوط به تاريخ استنساخ است، نه تاريخ نگارش. [١] در هر حال، مشروح زندگانى اين مفسّر بزرگ كه در عين تفسير، حافظ زبان پارسى نيز بوده است، در مقدمه چاپ بنياد پژوهشهاى آستان قدس رضوى آمده است؛ هر چند ترجمه مزبور، برگرفته از قرائن و شواهد موجود در كتابها و آثار وى و