مجموعه مقالات كنگره شيخ ابوالفتوح رازي - جمعي از فضلا و نويسندگان - الصفحة ٧١

آيه «صُمٌّ بُكْمٌ عُمْيٌ فَهُمْ لا يَرْجِعُونَ» [١] تكليف ما لايطاق را استنباط كرده اند كه شيخ ابوالفتوح ديدگاه آنان را نقد مى كند و مى نويسد: «اين آيه بر وجه حقيقت نيست؛ بل توسع و مجاز است و مبالغت در وصف ايشان.... چون اين آلات دارند و حق نمى شنوند، نمى بينند؛ همچنان است كه ندارد؛ مثل آيت «لَهُمْ قُلُوبٌ لا يَفْقَهُونَ بِها وَ لَهُمْ أَعْيُنٌ لا يُبْصِرُونَ بِها...» [٢] وجهى ديگر آن است كه خداى تعالى اين بر سبيل قطع طمع گفت و فرمود: مثل كران و كوران كه از ايشان هيچ نيايد، از كافران نيز عمل صالح و ايمان نيايد...» [٣] . از آيات ديگرى كه از آن تكليف مالايطاق فهميده مى شود، آيه «فَقالَ أَنْبِئُونِي بِأَسْماءِ هؤلاءِ» [٤] در قصه آدم و فرشتگان است كه خداوند از فرشتگان تكليفى خواهد كه در توان آنان نيست. ابوالفتوح رازى دراين زمينه گويد: «خلاف نيست ميان محققان در آنكه اين امر بر حقيقت نيست؛ چه اگر امر بودى، تكليف مالايطاق بودى و نشايد تا خداى تعالى اين را مريد باشد... معنى درست آن است كه: خبر دهى اگر دانى... و اين قول حسن بصرى، عمرو بن عبيد [٥] و ابوعلى جبايى است....». [٦] در ديدگاه ابوالفتوح تكليف ما لايطاق از عقايد منافقان است؛ زيرا قرآن در قصه طالوت و جالوت از منافقان نقل كرده كه «قالُوا لا طاقَةَ لَنَا الْيَوْمَ» . [٧] بنابراين هر كس به تجويز تكليف مالايطاق بپردازد، به نوعى از عقايد منافقان و شكاكان پيروى كرده است. خداوند نيز در قرآن به صراحت تكليف مالايطاق را مردود دانسته و فرموده