ابوالفتوح رازى در تفسير آيه دوازده سوره مؤمن: «قَالُوا رَبَّنَا أَمَتَّنَا اثْنَتَيْنِ وَأَحْيَيْتَنَا اثْنَتَيْنِ فَاعْتَرَفْنَا بِذُنُوبِنَا فَهَلْ إِلَى خُرُوجٍ مِّن سَبِيلٍ» گويد: «اما سؤال گور بيرون آنكه اين آيت دليل است بر او، اخبار بسيارى است از طريق ما و طريق اصحاب الحديث، به حدّ تواتر رسيده.... [ابوالفتوح در اينجا به نقل برخى روايات در اين باب پرداخته و گفته:] و منها: ضغطة القبر، و عذاب گور و فشارش گور. و آنكه رسول صلى الله عليه و آله گفت: القبر روضة من رياض الجنة او حفرة من حفرات النيران... آن گه اشارت كرد به عذاب دوزخ كه درو باشند، گفت: «ذلِكُمْ بِأَنَّهُ إِذا دُعِيَ اللّهُ وَحْدَهُ كَفَرْتُمْ...» ». [١]

پاسخ يك شبهه

ابوالفتوح رازى در تفسير آيه ٥٧ سوره دخان: «لاَ يَذُوقُونَ فِيهَا الْمَوْتَ إِلاَّ الْمَوْتَةَ الْأُولَى وَوَقَاهُمْ عَذَابَ الْجَحِيمِ» گويد: «و در آيت تمسّكى نيست اصحاب نجّار را در نفى سؤال گور و عذاب گور فى قوله: «إِلاَّ الْمَوْتَةَ الْأُولَى» ؛ براى آنكه در آيت، نفى مرگ است در بهشت و اثبات مرگ در دنيا بوده است و اين منع نكند از آنكه مرگى باشد در گور». [٢]

در معنى خلد

ابوالفتوح رازى در تفسير آيه ٣٨ سوره بقره: «وَالَّذِينَ كَفَرواْ وَكَذَّبُواْ بِآيَاتِنَا أُولَئِكَ

[١] غافر (٤٠): آيه ١٢. همان، ج ٩، ص ٤٣٦ ـ ٤٣٧. اگر دو تن را كنار هم به خاك سپارند، يكى شقى و ديگر سعيد، گور براى يكى باغ بهشت باشد و براى ديگرى گودال دوزخ و او از باغ مجاور خود بهره نيابد؛ مثل آرامگاه حضرت رضا عليه السلام كه نزديك قبر هارون است. در آيه سوره زمر گذشت كه موت قرينه خواب است و دو نفر كه پهلوى هم خفته اند، يكى خواب خوش مى بيند و يكى هولناك.[٢] روح الجنان، ج ١٠، ص ١٢٤.