مجموعه مقالات كنگره شيخ ابوالفتوح رازي - جمعي از فضلا و نويسندگان - الصفحة ١٠٦

ننماييم. [١] از آيات ديگرى كه در همين راستا به بحث از غرض و اراده الهى پرداخته است، آيه ١٧٩ اعراف است كه خداوند مى فرمايد: «وَ لَقَدْ ذَرَأْنا لِجَهَنَّمَ كَثِيراً» كه آيا لام، لام غرض است و آيا خداوند تعداد كثيرى را براى جهنم آفريد؟! شيخ ابوالفتوح با توجه به ديدگاه شيعى خود آن را مردود دانسته و نوشته: «... اين نشايد؛ براى آنكه اين قبيح باشد و قديم از فعل قبيح و ارادات قبيح، متعالى است؛ براى آنكه عالم است به قبح قبيح و مستغنى است از فعل قبيح... . ديگر آنكه فاعل قبيح منقوص باشد و بر صفت نقص حاصل بود و سراسر قرآنخلاف اين است...». [٢] از مباحث ديگرى كه به اراده الهى مربوط است و متكلمان اماميّه آن را در بحث افعال الهى بحث كرده اند، اين است كه خداوند طاعت و ايمان را مريد، و كفر و عصيان را كاره است. [٣] شيخ ابوالفتوح رازى نيز بعضى از آيات را دليل اكراه الهى از كفر و اراده الهى بر ايمان دانسته است؛ از جمله در در ذيل آيه «قُلْ أَ غَيْرَ اللّهِ أَتَّخِذُ وَلِيًّا... قُلْ إِنِّي أُمِرْتُ أَنْ أَكُونَ أَوَّلَ مَنْ أَسْلَمَ وَ لا تَكُونَنَّ مِنَ الْمُشْرِكِينَ» [٤] بيان مى دارد كه اين آيه دليل بر اين است كه خداى متعال مريد ايمان و كاره شرك است. زيرا به اين امر مى كند و از آن نهى مى نمايد. [٥] ايشان در تفسير آيه «وَ لَوْ أَنَّنا نَزَّلْنا إِلَيْهِمُ الْمَلائِكَةَ... ما كانُوا لِيُؤمِنُوا إِلاّ أَنْ يَشاءَ اللّهُ...» [٦] مى گويد: «حسن بصرى مى گفت: الاّ كه خداى خواهد كه ايشان را بر ايمان جبر كند، به آنكه ايشان را از اضداد ايمان منع كند... و ابوعلى جبايى مى گفت:... به آنكه علم