مجموعه مقالات كنگره شيخ ابوالفتوح رازي - جمعي از فضلا و نويسندگان - الصفحة ٧٣

از ابن عباس نقل مى كند كه چون بنده گويد: «رَبَّنا وَ لا تَحْمِلْ عَلَيْنا إِصْراً» [١] حق تعالى گويد: لا احمل عليكم و چون گويد: «رَبَّنا وَ لا تُحَمِّلْنا ما لا طاقَةَ لَنا بِهِ» [٢] ، حق تعالى گويد: لا احملكم...». [٣] ابوالفتوح رازى در ذيل آيه «فَمَنِ اضْطُرَّ فِي مَخْمَصَةٍ غَيْرَ مُتَجانِفٍ لاِءِثْمٍ فَإِنَّ اللّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ» [٤] مى نويسد: «خدا آمرزنده است گناه گذشته را... بر ايشان تضييق و تشديد نكند و در حال ضرورت تكليف ايشان بر حد آن نكند كه در حال اختيار. پس چون تشديد تكليف از كرم روا ندارد، تكليف مالايطاق از عدل كى روا بدارد؟!!» [٥] ايشان همچنين در تفسير آيه «لاَ نُكَلِّفُ نَفْسًا إِلاَّ وُسْعَهَا» [٦] مى نويسد: «... اگر انديشه كنند خداى تعالى به قدر طاقت تكليف نكرده است... چه يكى از ما به خود رجوع كند، داند كه او را قدرت بيش از آن است... عجب از آنكه او تكليف مالايطاق روا مى دارد و خداى تعالى تكليف مالايطاق هم روا نمى دارد، الاّ دون مايطاق. اگر به حسب آلت و قدرت تكليف كردى، عدل كرده بودى؛ چون تكليف كمتر از آلت كرد، فضل كرده باشد. آن خدايى كه روا ندارد كه در تكليف عدل كند، كى روا دارد كه ظلم كند...». [٧] بنابراين در نگاه ابوالفتوح رازى، هيچ چيز در مقابل ادله عقل در نفى تكليف مالايطاق تحمل ايستادن ندارد و قرآن نيز بر آن مهر تأييد زده و وجدان نيز حاكم است كه تكاليف الهى بسيار كمتر از طاقت بشرى است.