مجموعه مقالات كنگره شيخ ابوالفتوح رازي - جمعي از فضلا و نويسندگان - الصفحة ٩٧

طوسى مى نويسد: «اضلال به سه معنا مى آيد: ١. باطل را حق نشان دادن؛ ٢. فعل گمراه كننده؛ ٣. اهلاك وبطلان. هدايت نيز به سه معناست: نصب دلالت بر حق؛ فعل هدايت كننده؛ و ثواب و پاداش. اضلال به معناى اول و دوم بر خداى متعال جايز نيست و از او منتفى است. بنابراين «يُضِلُّ مَنْ يَشاءُ وَ يَهْدِي مَنْ يَشاءُ» [١] يعنى هدايت مؤمنين و هلاكت كافران...». [٢] در قرآن كريم آيات متعددى وجود دارند كه هدايت و ضلالت را به خدا نسبت داده اند. شيخ ابوالفتوح رازى در ذيل چند آيه از اين آيات، به تبيين ديدگاه شيعى خود پرداخته و با تأويل اين آيات ديدگاه مجبّره را به نقد كشيده است؛ از جمله در تفسير «يَهْدِي مَنْ يَشاءُ» به وجوه هدايت در قرآن پرداخته و به معانى بيشترى از هدايت و ضلالت اشاره كرده است. او مى نويسد: «و هدى در قرآن بر وجوه آمد: يكى به معنى بيان؛ چنان كه در آيت هست و فى قوله تعالى: «هُدىً لِلنّاسِ» [٣] و مانند اين بسيار است. دگر به معنى اسلام، فى قوله: «إِنَّكَ لَعَلى هُدىً مُسْتَقِيمٍ» [٤] . دگر به معنى دعوت: «إِنَّكَ لَتَهْدِي إِلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ» [٥] . دگر به معناى لطف، و لطف آن باشد كه مكلف را به طاعت نزديك و از معصيت دور گرداند، فى قوله: «وَ الَّذِينَ اهْتَدَوْا زادَهُمْ هُدىً» [٦] . دگر به معناى ايمان: «أَ نَحْنُ صَدَدْناكُمْ عَنِ الْهُدى» [٧] . دگر به معناى تورات: «وَ لَقَدْ آتَيْنا مُوسَى الْهُدى» [٨] . دگر به معناى قرآن: «وَ لَقَدْ جاءَهُمْ مِنْ رَبِّهِمُ الْهُدى» [٩] . دگر به معناى